«ابن سینا: نابغه کوچک»؛ ترکیه درباره دانشمند ایرانی چه ساخت؟

به گزارش فیلم‌ نت نیوز، سریال «ابن سینا: نابغه کوچک» (Küçük Dahi: Ibn-i Sina) یک درام تاریخی و ماجراجویانه از سینمای ترکیه است که زندگی ابن سینا، دانشمند ایرانی، در دوران کودکی و نوجوانی با زبانی ساده و سرگرم‌کننده روایت می‌کند. این مجموعه، نه بازسازی دقیق تاریخی، بلکه نسخه‌ای تخیلی و دراماتیزه از سال‌های آغازینِ زندگی یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های تاریخ علم است. تمرکز اصلی روایت بر کنجکاوی، کشف و میلِ سیری‌ناپذیر به دانستن در ذهن کودکی نابغه است.

در این سریال، ابن سینا پسری ۱۰ ساله معرفی می‌شود که برخلاف هم‌سن‌وسال‌هایش به‌ جای بازی و تفریح، بیشتر وقتش را صرف مطالعه و پژوهش می‌کند؛ او به مسائل فلسفی، ریاضی، نجوم و پزشکی می‌اندیشد و حتی سراغ کتاب‌های پیچیده‌ای مثل «متافیزیک» ارسطو می‌رود.

کودکی که نام بز محبوبش را سقراط می‌گذارد، به‌ روشنی نگاهی متفاوت به جهان دارد. این رفتارهای نامعمول برای سن او، انتخابی آگاهانه در روایت است که شخصیت ابن سینا را به‌ عنوان کودکی نابغه و متمایز شکل می‌دهد؛ شخصیتی که به‌ قدر کافی جذاب و سرگرم‌کننده است تا هم مخاطب کودک و هم بزرگسال بتوانند با او ارتباط برقرار کنند.

سرگرمی و آموزش با ابن سینا: نابغه کوچک

ساختار «ابن سینا: نابغه کوچک» ترکیبی از آموزش، طنز و ماجراجویی است. در هر قسمت، ابن سینا با مساله‌ای روبه‌رو می‌شود که برای اطرافیانش امری عادی است، اما او آن را از زاویه‌ای علمی و کنجکاوانه می‌بیند و راه‌حل‌هایی ارائه می‌دهد که اغلب خلاقانه و نامعمولند. این شیوه روایت باعث می‌شود سریال، به‌ جای آنکه به اثری خشک و تاریخی تبدیل شود، بیشتر به یک سرگرمی ذهن‌محور بدل شود؛ سرگرمی‌ای که ارزش‌هایی چون کنجکاوی، حل مساله و تفکر آزاد و انتقادی را منتقل می‌کند و در نتیجه، مخاطب کودک و نوجوان بی‌آنکه مستقیما آموزش ببیند، مهارت پرسشگری و حل مساله را تمرین می‌کند.

سریال شروع جالبی دارد و آدم را یادِ گوتنبرگ می‌اندازد که به ‌جای تکرار روش‌های کُند و دستیِ تکثیر کتاب، جسارت کرد و دستگاه چاپ را ساخت تا فرآیند تکثیر کتاب‌ها را سریع‌تر و کارآمدتر کند. به همین شکل، از ابن سینا خواسته می‌شود تا از چاه آب بکشد، ولی او دوست دارد زمانش را صرف کتاب خواندن و پژوهش بکند. برای همین، دستگاه مکانیکی‌ای روی چاه درست می‌کند که با تغذیه از نیروی باد، می‌تواند به طور خودکار آب از چاه بکشد. او می‌گوید که چرا باید نیروی انسان صرف کاری شود که می‌توان آن را به مکانیزم سپرد؟

ساخت دستگاهی بادی برای بالا کشیدن آب، نه فقط یک اختراع کودکانه که بیانیه‌ای از ذهنِ پرتکاپوی ابن سینا است؛ کسی که خلاقیت در حل مساله را به پیروی از سنت‌ها ترجیح می‌دهد.

از منظر شخصیت‌پردازی، سریال دقیق و حساب‌ شده عمل می‌کند. ابن سینای نوجوان به شکلی عمیق و نامتعارف درگیر مطالعه و اندیشیدن است و همین تفاوت، او را وارد تنش‌هایی روزمره با خانواده می‌کند؛ از غرق شدن در کتاب سرِ سفره و نادیده گرفتن درخواست پدر، تا گلایه برادر که دیگر تاب شنیدن بحث‌های فلسفی و حکمت‌های کهن او را ندارد. این جزییات ساده، اما ملموس، شخصیت را زمینی و باورپذیر می‌کند و اجازه نمی‌دهد که ابن سینا به تصویری بزک‌ شده و اسطوره‌ای فروکاسته شود. حاصلِ این رویکرد، شکل‌گیری تعلیق و کشمکشی است که از دلِ زندگی عادی بیرون می‌آید، نه از اغراق.

سریال «ابن سینا: نابغه کوچک» را در فیلم‌نت تماشا کنید

نبوغی که به تنهایی منتهی می‌شود

نبوغ ابن سینا، بهای تنهایی را به همراه دارد؛ در مدرسه نوجوانان جایی برای او نیست، چون بیش از سنش می‌فهمد. در مدرسه بزرگسالان هم با به چالش کشیدن استاد، خیلی زود طرد می‌شود. حتی در زندگی روزمره، وقتی سایه‌بان همسایه مانع کار کردن دستگاه آب‌کِشش می‌شود، مسیر شکایت و دادخواهی را پیش می‌گیرد. حاصل این موقعیت‌ها، شخصیتی پُر شر و شور و تا حدی دردساز است که مدام نظم عادی پیرامونش را به هم می‌ریزد. نابغه‌ها اغلب آنچه را که دیگران طبیعی و هنجارمند می‌دانند، زیر سوال می‌برند و همین، نارضایتی محیط را برمی‌انگیزد. این نگاه واقع‌گرایانه یادآوری می‌کند که نبوغ همیشه تحسین‌برانگیز نیست؛ گاهی به مقاومت، طردشدگی و تنهایی می‌انجامد.

در همین راستا، سریال نگاهی واقع‌نگر به خانواده و اجتماع پیرامون ابن سینا دارد. پدر و مادر او می‌کوشند میان استعداد خارق‌العاده او و الزامات زندگی روزمره خانواده تعادل برقرار کنند، اما چندان موفق نیستند. در سطح جامعه نیز، از معلم و هم‌سالان گرفته تا اهل محل، درک روشنی از ذهن متفاوت او ندارند و همین ناتوانی در فهم، به تنش‌هایی مداوم میان سینا و دیگران می‌انجامد. این کشمکش‌های ساده، اما معنادار به مخاطب کمک می‌کند تا ابن سینا را نه فقط در کسوت یک کودک-دانشمندِ خیالی، بلکه به‌ مثابه کودکی واقعی با چالش‌های اجتماعی ملموس ببیند.

در انتها، «ابن سینا: نابغه کوچک» اثری است که علم، ماجراجویی و پیام‌های تربیتی را در قالبی سرگرم‌کننده کنار هم می‌نشاند و می‌کوشد چهره‌ای بزرگ از تاریخ علم را به زبانی قابل‌لمس و دوست‌داشتنی معرفی کند. برای کسی که به دنبال سرگرمیِ سالم خانوادگی است و انتظار بازنمایی پیچیده یا دقیق تاریخی ندارد، این سریال می‌تواند گزینه‌ خوبی باشد، به ‌ویژه برای خانواده‌هایی که می‌خواهند فرزندان‌شان با نام و جهان فکری ابن سینا آشنا شوند.

مرتضی مهراد