دالبی اتموس چه تغییری در تجربه شنیداری سینما ایجاد کرد؟

به گزارش فیلم نت نیوز، تا همین چند سال پیش صدا در سینما بیشتر یک همراه برای تصویر بود، دیالوگ‌ها را واضح‌تر می‌کرد و هیجان صحنه‌ها را بالا می‌برد، اما با پیشرفت تکنولوژی، انتظار تماشاگر هم تغییر کرده است. امروز مخاطب فقط نمی‌خواهد فیلم را ببیند، بلکه می‌خواهد آن را حس کند؛ صدای باران را بالای سرش بشنود، عبور یک شی را در فضا دنبال کند و خودش را وسط صحنه احساس کند. اینجاست که سیستم‌های صوتی جدید وارد بازی می‌شوند و تجربه‌ای فراتر از سینمای سنتی می‌سازند. این تجربه‌ای است که بدون شناخت آن، بخش مهمی از تحول سینما نادیده گرفته می‌شود. دالبی اتموس دقیقا پاسخی به همین نیاز تماشاگر است.

دالبی اتموس چیست؟

دالبی اتموس یک فناوری پیشرفته صوتی است که صدا را از حالت تخت و کاناله خارج می‌کند و آن را به‌صورت سه‌بعدی در فضا پخش می‌کند. در این سیستم، صدا فقط از جلو یا اطراف شنیده نمی‌شود بلکه می‌تواند از بالای سر و نقاط مختلف سالن حرکت کند. نتیجه این تکنولوژی تجربه‌ای طبیعی‌تر و واقعی‌تر از صداست که تماشاگر را کاملا در فضای فیلم غرق و نقش صدا را در روایت سینمایی پررنگ‌تر از گذشته می‌کند.

دالبی اتموس اولین‌بار در سال ۲۰۱۲ و هم‌زمان با اکران انیمیشن «شجاع» در یکی از سالن‌های لس‌آنجلس استفاده شد. بعد از آن، این فناوری به‌سرعت وارد سینماهای بزرگ، سیستم‌های خانگی، تلویزیون‌ها و حتی موبایل‌ها شد. هدف اصلی دالبی اتموس این بود که محدودیت سیستم‌های صوتی قدیمی را کنار بزند و به سازندگان اجازه دهد صدا را آزادانه و واقعی‌تر طراحی کنند.

پایان سیستم‌های صوتی قدیمی

قبل از دالبی اتموس، صدا در سینما معمولا با سیستم‌هایی مثل ۵.۱ یا ۷.۱ پخش می‌شد. در این روش‌ها، هر صدا به یک کانال ثابت وصل بود مثلا جلو، عقب یا کناره‌ها. این مدل باعث می‌شد صدا فقط در سطح افقی حرکت کند و حس واقعی فضا ایجاد نشود.

مشکل بزرگ این سیستم‌ها این بود که بُعد عمودی نداشتند برای مثال صدای عبور هواپیما یا هلیکوپتر نمی‌توانست حس عبور از بالای سر را منتقل کند و فقط بین بلندگوها جابه‌جا می‌شد. این محدودیت دست طراحان صدا را برای خلق فضاهای واقعی و هیجان‌انگیز می‌بست.

دالبی اتموس، عبور از کانال به شی صوتی

دالبی اتموس با معرفی صدای شی، این مشکل را حل کرد. در این روش هر صدا یک شی مستقل در نظر گرفته می‌شود نه یک صدا که به یک کانال خاص وصل شده باشد. هر شیِ صوتی اطلاعاتی دارد که جای دقیق آن را در فضا مشخص می‌کند؛ جلو، عقب، چپ، راست یا حتی بالا و پایین.

به زبان ساده طراح صدا می‌تواند مشخص کند که مثلا صدای باران دقیقا از بالای سر شنیده شود یا صدای یک ماشین از پشت سر وارد صحنه شود و از کنار عبور کند. سیستم اتموس این اطلاعات را می‌گیرد و بسته به تعداد و جای بلندگوها، صدا را دقیق پخش می‌کند.

در دالبی اتموس می‌توان ده‌ها صدای مختلف را به‌صورت هم‌زمان و مستقل در فضا حرکت داد به عنوان مثال صدای دیالوگ‌ها و موسیقی در جای ثابت خود باقی می‌مانند اما صداهای متحرک مثل شلیک، انفجار یا وسایل نقلیه آزادانه جابه‌جا می‌شوند.

اضافه شدن بعد ارتفاع

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های دالبی اتموس با سیستم‌های قدیمی، اضافه شدن صدای ارتفاعی است. این صداها از طریق بلندگوهای سقفی یا بلندگوهایی که صدا را به سقف می‌فرستند ایجاد می‌شوند. به این ترتیب صدا فقط دور شنونده نمی‌چرخد بلکه از بالا هم شنیده می‌شود.

این ویژگی باعث می‌شود صدای باران واقعا حس بارش از بالا را بدهد یا عبور یک جت جنگی از بالای سر کاملا قابل لمس باشد. صحنه صوتی دیگر تخت و صاف نیست بلکه شنونده را از همه جهت در بر می‌گیرد.

حفظ ایده سازنده صدا

دالبی اتموس طوری طراحی شده است که روی سیستم‌های مختلف از سینماهای بزرگ تا هدفون، نتیجه‌ای نزدیک به هم بدهد. موتور پردازش دالبی اطلاعات هر صدا را می‌گیرد و آن را با توجه به امکانات سیستم پخش تنظیم می‌کند. به همین دلیل حتی اگر تعداد بلندگوها کمتر باشد، جای صداها تا حد زیادی حفظ می‌شود.

این ویژگی باعث می‌شود چیزی که طراح صدا در استودیو در نظر گرفته است، در نسخه‌های مختلف فیلم یا محتوا تغییر نکند و حس اصلی اثر منتقل شود.

تاثیر دالبی اتموس بر ژانرهای مختلف سینما

اگرچه دالبی اتموس در فیلم‌های اکشن و علمی‌تخیلی بیشترین جلوه را دارد اما تاثیر آن محدود به انفجار و شلوغی نیست. در ژانر وحشت، صدای محیطی دقیق و سه‌بعدی می‌تواند ترس را چند برابر کند. صدای نفس، خش‌خش یا حرکت نامرئی از بالا یا پشت سر، تجربه‌ای می‌سازد که بدون اتموس ممکن نبود.

در درام‌ها نیز اتموس به شکل ظریف‌تری عمل می‌کند. فضای صوتی طبیعی‌تر، فاصله‌های واقعی‌تر و سکوت‌هایی که عمق دارند، باعث می‌شوند تماشاگر بیشتر در فضای داستان غرق شود. حتی فیلم‌های هنری هم می‌توانند از این دقت فضایی برای خلق حس مکان و اتمسفر استفاده کنند.

دالبی اتموس در سینماها

راه‌اندازی دالبی اتموس در سینما نیاز به تجهیزات پیشرفته و هزینه بالایی دارد. این سیستم می‌تواند ده‌ها بلندگوی مستقل را کنترل کند و صدها صدای مختلف را هم‌زمان مدیریت کند. به همین دلیل بیشتر در سالن‌های مدرن و پریمیوم استفاده می‌شود.

امروز هزاران سالن سینما در دنیا به دالبی اتموس مجهز شده‌اند و این فناوری به استاندارد اصلی صدای سینمایی تبدیل شده است. در ایران هم برخی سالن‌ها به این سیستم مجهز شده‌اند و تجربه متفاوتی از صدا ارائه می‌دهند.

دالبی اتموس در خانه

دالبی اتموس فقط مخصوص سینما نیست. نسخه خانگی آن هم وجود دارد و می‌تواند روی سیستم‌های ساده‌تر اجرا شود. در خانه معمولا از چند بلندگوی معمولی به‌همراه بلندگوهای ارتفاعی یا بلندگوهای رو به بالا استفاده می‌شود.

برای کسانی که نمی‌خواهند بلندگوی سقفی نصب کنند، ساندبارهای مجهز به دالبی اتموس گزینه راحت‌تری هستند. حتی نسخه‌ای از اتموس وجود دارد که با پردازش نرم‌افزاری روی تلویزیون یا هدفون هم حس صدای فراگیر را شبیه‌سازی می‌کند.

آیا دالبی اتموس تجربه سینما را واقعی‌تر کرد؟

واقعی‌تر شدن شاید دقیق‌ترین توصیف نباشد؛ بهتر است بگوییم فناوری دالبی اتموس تماشای فیلم در سینما را برای مخاطب، قابل لمس‌تر کرد. انسان صدا را در سه بعد می‌شنود و اتموس این واقعیت زیستی را به سالن سینما آورد و در نتیجه تماشاگر کمتر ناظر است و بیشتر مشارکت‌کننده. او دیگر فقط روبه‌روی پرده ننشسته بلکه در یک فضای شنیداری کامل قرار گرفته است. این تغییر شاید بزرگ‌ترین دستاورد دالبی اتموس باشد.

مازیار دهقان

بیشتر بخوانید

چرا فیلمسازان بزرگ همچنان آنالوگ را ترجیح می‌دهند

پرینت سه‌بعدی چه امکاناتی به صنعت سینما افزوده است؟