تاریخچه رقابت ۲ غول دنیای کمیک/ مارول و دیسی چگونه مسیر خود را ساختند؟
- 21 دقیقه مطالعه
در فیلمنت نیوز بخوانید
رقابت مارول و دیسی از دهه ۱۹۹۰ تاکنون، مسیری پرنوسان از بحران صنعت کمیک تا تسلط بر سینما و بازتعریف راهبردهای سرگرمی جهانی را طی کرده است؛ نبردی تاریخی که سرنوشت ابرقهرمانان و ذائقه مخاطبان را دگرگون کرد.
به گزارش فیلمنت نیوز، مارول و دیسی در دهههای نخست، با دو نگاه متفاوت به ابرقهرمانان، بنیانهای رقابتی ماندگاری را بنا نهادند؛ این ۲ غول صنعت سرگرمی، با رویکردهایی متفاوت به اسطورهسازی، روایت و تجارت، رقابتی تاریخی را رقم زدهاند که از صفحات کمیک آغاز شد و امروز به سینما، تلویزیون و پلتفرمهای جهانی رسیده است.
این گزارش تحولات رقابت آنها را از دهه ۱۹۹۰ به بعد، در بستر بحران، سینما و صنعت سرگرمی بررسی میکند.
دهه ۱۹۹۰: دوران بحران صنعت کمیک، همکاریها و تغییرات سرنوشتساز
دهه ۱۹۹۰ برای هر دو غول کمیک دورهای پرتلاطم و پرحادثه بود. بازار کمیک ابتدا جهشی بیسابقه را تجربه کرد، شمارههای پرفروش با جلدهای متنوع و کلکسیونی منتشر میشد و عناوینی مثل «مردان ایکس» (X-Men) مارول تیراژ میلیونی یافتند. در سال ۱۹۹۲، مرگ سوپرمن در کمیکهای دیسی به رویدادی ملی در آمریکا بدل شد و میلیونها نسخه از شمارههای مرتبط به فروش رفت، اما این رونق دوام نیاورد و حباب بازار کمیک در میانه دهه ترکید. فروشها به شدت افت کرد و شرکتها دچار مشکلات مالی شدند.
شرکت مارول که در اوایل دهه با وجود اینکه با محبوبیت شخصیتهایی چون «مرد عنکبوتی» (Spider-Man) و «مردان ایکس» در اوج بود، با ضربات سنگینی مواجه شد؛ چند تن از خالقان مطرحش (از جمله تاد مکفارلن و جیم لی) برای انتشار مستقل آثار خود شرکت ایمیج کامیکس را بنیان گذاشتند و این اتفاق افت فروش مارول را شتاب داد. سرانجام در سال ۱۹۹۶ مارول کامیکس اعلام ورشکستگی کرد.
پس از یک دوره تجدید ساختار، مارول در ۱۹۹۸ از ورشکستگی خارج شد و راهبردهای تازهای در پیش گرفت از جمله تاسیس واحد مارول استودیوز برای گسترش حضور شخصیتهایش در سینما و رسانههای دیگر. در مقابل، دیسی کامیکس به لطف پشتیبانی شرکت مادر بزرگتر خود، یعنی برادران وارنر، توانست این دوران افول بازار را بدون اعلام ورشکستگی پشت سر بگذارد، هرچند افت فروش و لغو بسیاری از عناوین دامنگیر دیسی نیز شد.
نیمه دوم دهه ۹۰ با تلاشهایی برای احیای هیجان میان طرفداران همراه بود؛ در سال ۱۹۹۶ مارول و دیسی بار دیگر دست همکاری به یکدیگر دادند و طی یک مینیسری چهارقسمتی تحت عنوان «دیسی در برابر مارول» (DC vs. Marvel) قهرمانان خود را رو در روی هم قرار دادند. در این رویداد سرگرمکننده، نتیجه برخی نبردها را مستقیما رای طرفداران تعیین میکرد که نشان از مشارکت بیسابقه مخاطبان در داستان داشت. همچنین ۲ ناشر در قالب خط مشترکی به نام آمالگام کامیکس (Amalgam Comics) برای مدت کوتاهی دنیاهای کاراکترهایشان را در هم آمیختند و شخصیتهای ترکیبی جدیدی خلق کردند که کنجکاوی طرفداران هر ۲ جبهه را برانگیخت.
در عرصه سینما و تلویزیون نیز این دهه آبستن تغییرات مهمی بود. موفقیت عظیم فیلمهای بتمن در اواخر دهه ۸۰ ادامه پیدا نکرد و فیلم «بتمن و رابین» (Batman & Robin)، محصول سال ۱۹۹۷، با شکست انتقادی و تجاری روبهرو شد و برنامههای برادران وارنر برای ادامه فرانچایز بتمن را سالها به تعویق انداخت.
با این حال، دیسی همچنان در تلویزیون حضور موفقی داشت؛ مجموعه ماجراجویانه «لوییس و کلارک: ماجراهای جدید سوپرمن» (Lois & Clark: The New Adventures of Superman) که از سال ۱۹۹۳ تا ۱۹۹۷ پخش میشد و انیمیشنهای باکیفیتی نیز مانند «بتمن: مجموعه انیمیشن» (Batman: The Animated Series) که از سال ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵ روی آنتن میرفت، محبوبیت بالایی کسب کرد و چهره ابرقهرمانان دیسی را در مدیومهای جدید تثبیت کردند.
در سوی دیگر، مارول نیز از شکستهای سینمایی دهه ۸۰ درس گرفت و شروع به واگذاری حق امتیاز فیلم شخصیتهایش به استودیوهای هالیوودی کرد. نتیجه این تصمیم در اواخر دهه نمایان شد؛ فیلم «تیغه» (Blade) بر اساس یکی از کاراکترهای مارول فروش قابلتوجهی داشت و نشان داد که دنیای مارول نیز پتانسیل موفقیت در سینما را دارد. این موفقیت راه را برای پروژههای بزرگتر مارول در اوایل دهه ۲۰۰۰ هموار کرد. بدین ترتیب، دهه ۱۹۹۰ با تمامی فراز و فرودهایش زمینهساز فصل تازهای در رقابت مارول و دیسی شد؛ فصلی که مارول از دل بحران مالی با نگاه به هالیوود سر برآورد و دیسی نیز در تدارک بازتعریف راهبردهای خود برای قرن جدید بود.
دهه ۲۰۰۰: مارول در مقابل دیسی روی پرده نقرهای
با ورود به هزاره جدید، میدان اصلی رقابت مارول و دیسی به تدریج از صفحات کمیک به سینما و تلویزیون منتقل شد. در ابتدای دهه ۲۰۰۰، شخصیتهای مارول یکی پس از دیگری روی پرده ظاهر شدند و موفقیتهای بزرگی کسب کردند؛ فیلم «مردان ایکس» آغازگر موج نوین فیلمهای ابرقهرمانی بود و به دنبال آن «مرد عنکبوتی» در سال ۲۰۰۲ به کارگردانی سم ریمی، رکوردهای فروش را جابهجا کرد و نخستین فیلمی شد که در افتتاحیه خود فراتر از ۱۰۰ میلیون دلار فروش داشت.
در مقابل، دیسی در این سالها حضور کمرنگتری در سینمای لایو کشن داشت. تلاشهایی مانند «زن گربهای» (CatWoman) در سال ۲۰۰۴ و «سوپرمن بازمیگردد» (superman returns) در سال ۲۰۰۶ نتوانستند توفیق چندانی به دست آورند. با این حال، دیسی با سپردن سکان هدایت شخصیت بتمن به کریستوفر نولان، ورق را برگرداند. سهگانه سینمایی «بتمن» به کارگردانی نولان در سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۲، اوج خود را در فیلم «شوالیه تاریکی» (The Dark Knight) نشان داد که بیش از یک میلیارد دلار در جهان فروش کرد و حتی جایزه اسکار بهترین بازیگر مکمل را برای هنرنمایی هیث لجر در نقش جوکر به ارمغان آورد. موفقیت خیرهکننده «شوالیه تاریکی» بار دیگر نشان داد که دیسی قادر است آثار ابرقهرمانی عمیق و عامهپسندی ارائه کند که توجه منتقدان و مخاطبان گسترده را توامان جلب کند.
در همین حال، مارول مسیر متفاوتی را در پیش گرفت که صنعت سرگرمی را متحول کرد. پس از سالها بهرهبرداری استودیوهای مختلف از شخصیتهای مارول، خود مارول تصمیم گرفت ابتکار عمل را به دست گیرد و دنیای سینمایی یکپارچهای خلق کند. نقطه آغاز این حرکت، فیلم «مرد آهنی» (Iron Man) محصول سال ۲۰۰۸ بود که نخستین بار به طور مستقل توسط استودیوی تازهتاسیس مارول تهیه شد و استقبال خوبی به دست آورد. مارول با برنامهریزی بلندمدت، خط تولید فیلمهای مرتبط به هم را بنیان گذاشت که قرار بود در یک نقطه تلاقی کنند. این دیدگاه در سال ۲۰۰۸ هنوز تازه بود، اما چند سال بعد با فیلم «انتقامجویان» (The Avengers) در سال ۲۰۱۲ به ثمر نشست و یک جهان سینمایی مشترک رسما متولد شد.
یک رویداد مهم دیگر در اواخر این دهه، تغییر مالکیت مارول بود. در سال ۲۰۰۹ شرکت دیزنی با مبلغ هنگفتی کمپانی مارول را خریداری کرد. این اتفاق، منابع مالی و امکانات گستردهای را در اختیار مارول قرار داد و راه را برای توسعه جاهطلبانهتر دنیای سینمایی مارول هموارتر کرد.
در مقابل آن، دیسی که از سالها پیش زیرمجموعه برادران وارنر بود، برای مدتی به استراتژی ساخت فیلمهای مجزا با خالقان نامدار مانند سهگانه نولان اکتفا کرد و هنوز وارد فاز دنیای سینمایی به هم پیوسته خود نشده بود. با پایان دهه ۲۰۰۰، مارول و دیسی هر ۲ آماده ورود به عصر تازهای از رقابت در سینما بودند؛ مارول با نقشهای دقیق برای تسخیر گیشهها و دیسی با بهرهگیری از سرمایه نمادین بزرگترین ابرقهرمانانش.
دهه ۲۰۱۰: سلطه دنیای سینمایی مارول و تلاشهای دیسی برای همپایی
در دهه ۲۰۱۰، رقابت مارول و دیسی بیش از هر زمان دیگر در عرصه سینما و تلویزیون احساس میشد. استودیو مارول با راهاندازی دنیای سینمایی مارول (MCU) عملا گوی رقابت را ربود. پس از شکلگیری این جهان در اواخر دهه قبل، فیلم «انتقامجویان» در سال ۲۰۱۲، نقطه عطف بزرگی بود که ابرقهرمانان مارول را گرد هم آورد و با فروش ۱.۵ میلیارد دلاری، موفقیتی تاریخی رقم زد. از آن پس، مارول سالانه چندین فیلم مرتبط روانه سینما کرد و هر فیلم قطعهای از پازل روایی بزرگتری بود که طرفداران مشتاقانه پیگیری میکردند.
این رویکرد مارول را به حاکم بیرقیب گیشه سینما در ژانر ابرقهرمانی بدل کرد؛ طی دهه ۲۰۱۰، فیلمهای مارول پیدرپی رکوردشکنی کردند و اوج آن با دوگانه «جنگ ابدیت» (Infinite War) در سال ۲۰۱۸ و «پایان بازی» (End Game) در سال ۲۰۱۹ بود که پایانبخش یک خط داستانی ۱۰ ساله بودند و «پایان بازی» به پرفروشترین فیلم تاریخ سینما تبدیل شد.
مارول همچنین با فیلم «پلنگ سیاه» (Black Panther) نخستین فیلم ابرقهرمانی خود را رقم زد که موفق به کسب چند جایزه اسکار در بخشهای طراحی لباس، موسیقی و صحنهپردازی شد. در کل، دهه ۲۰۱۰ دوران طلایی مارول در فرهنگ عامه بود؛ فیلمهای این شرکت به رویدادهایی جهانی تبدیل شدند و شخصیتهایی مثل «مرد آهنی»، «کاپیتان آمریکا» (Captain America)، «پلنگ سیاه» و «کاپیتان مارول» (Captain Marvel) به نامهایی آشنا در سراسر دنیا تبدیل شدند.
در مقابل آن، دیسی تلاش کرد با راهاندازی جهان سینمایی خود از رقیب عقب نماند. فیلم «مرد پولادین» (Man of Steel) به کارگردانی زک اسنایدر، آغازگر دنیای سینمایی دیسی بود، اما ادامه مسیر با فراز و نشیب همراه شد. فیلم «بتمن در برابر سوپرمن: طلوع عدالت» (Batman v Superman: Dawn of Justice) در سال ۲۰۱۶، علیرغم فروش قابلتوجه، با نقدهای ضدونقیض روبهرو شد و «لیگ عدالت» (Justice League) در سال ۲۰۱۷ نیز در گیشه و نزد منتقدان شکست خورد و برنامههای دیسی برای تقلید از فرمول سینمایی مارول را دچار تزلزل کرد.
در پی این ناکامی، اختلافات داخلی و تغییر کارگردانها پروژههای دیسی را پیچیدهتر کرد و حتی نسخه ابتدایی «لیگ عدالت» نیمه تمام ماند تا اینکه کمپینی از سوی طرفداران خواستار انتشار نسخه اصلی «زک اسنایدر» (Zack Snyder) شد. سرانجام «اسنایدر کات» (Snyder Cut) چهار ساعته «لیگ عدالت» در ۲۰۲۱ منتشر شد و نشان داد چگونه جهان سینمایی دیسی در آن دوره دچار سردرگمی شده بود.
با این وجود، دیسی در دهه ۲۰۱۰ چند موفقیت قابل توجه نیز به دست آورد. فیلم «زن شگفتانگیز» (Wonder Woman) در سال ۲۰۱۷ با استقبال گرم منتقدان و تماشاگران مواجه شد و نخستین فیلم ابرقهرمانی با محوریت یک ابرقهرمان زن بود که به موفقیت بزرگی دست یافت. «آکوامن» (Aquaman) در سال ۲۰۱۸ بیش از ۱ میلیارد دلار فروش جهانی داشت و به پرفروشترین فیلم دیسی در آن دهه تبدیل شد.
مهمتر از همه، دیسی با فاصله گرفتن از دنیای مشترک، اجازه داد تا پروژههای مستقل و خلاقانهای شکل گیرند؛ فیلم «جوکر» (Joker) در سال ۲۰۱۹ که کاملا جدا از خطوط داستانی اصلی بود به یک پدیده فرهنگی تبدیل شد و با فروش بیش از یک میلیارد دلار و کسب جایزه اسکار بهترین بازیگر برای واکین فینیکس، موفقیتی بینظیر برای دیسی رقم زد.
در مجموع، دهه ۲۰۱۰ دهه سلطه مارول بر گیشه و فرهنگ عامه بود؛ مارول با برنامهریزی منسجم و پیوستگی بین فیلمهایش میلیونها طرفدار وفادار ایجاد کرد که هر اکران جدید را دنبال میکردند. دیسی هرچند در ایجاد یک دنیای سینمایی منسجم به توفیق مشابهی نرسید، اما با تکیه بر قدرت شخصیتهای نمادین خود از بتمن و سوپرمن گرفته تا واندر وومن و ارائه گاهوبیگاه فیلمهایی درخشان، جایگاه خود را همچنان حفظ کرد. در پایان این دهه، مارول در اوج موفقیت به سر میبرد و دیسی نیز در اندیشه بازنگری اساسی در راهبردهای خود برای آینده بود.
دهه ۲۰۲۰ تاکنون: بازنگری در راهبردها و آینده رقابت
در سالهای آغازین دهه ۲۰۲۰، هر ۲ شرکت با چالشها و تغییرات تازهای روبهرو شدند. مارول پس از اوج خیرهکننده «انتقامجویان: پایان بازی» اندکی دچار افت در شتاب شد. ورود به فاز چهارم دنیای سینمایی مارول همراه با گسترش تعداد فیلمها و سریالها به ویژه در سرویس دیزنیپلاس بود که از یک سو محتواهای بیشتری برای طرفداران فراهم کرد، اما از سوی دیگر برخی منتقدان و مخاطبان از اشباع شدن و افت هیجان نسبی داستانها سخن گفتند.
تعدادی از فیلمهای مارول در این دوره، مثل «جاودانگان» (Eternals) در ۲۰۲۱ یا «مرد مورچهای و زنبور» (Ant-Man and the Wasp) در ۲۰۲۳، نتوانستند انتظارهای بالای همیشگی را برآورده کنند و برای اولین بار زمزمههایی از خستگی مخاطبان نسبت به فرمول مارول به گوش رسید؛ با این حال، مارول همچنان با فاصله زیاد بزرگترین فرانچایز ابرقهرمانی دنیا باقی مانده است و شخصیتهایی که در دهه قبل به اوج شهرت رسیدند، همچنان نیروی محرکه فروش فیلمها و محصولات جانبی هستند، اما دیسی در این دهه ورق تازهای رو کرد. پس از مجموعهای از موفقیتها و شکستهای سینمایی در دهه ۲۰۱۰، مدیران وارنر در سال ۲۰۲۲ تصمیم گرفتند یک بازنگری کلی در راهبرد دنیای سینمایی دیسی انجام دهند؛ آنها جیمز گان، کارگردان سابق فیلمهای مارول مانند «نگهبانان کهکشان» (Guardians of the Galaxy) و پیتر سفرن را به عنوان رئیسهای جدید استودیوی دیسی منصوب کردند تا یک بار دیگر از صفر دنیای سینمایی هماهنگی را پایهریزی کنند. این تصمیم عملا به معنای یک «ریبوت» کامل برای فرنچایزهای سینمایی دیسی است؛ گان در اوایل ۲۰۲۳ برنامه جدیدی تحت عنوان «دیسی یونیورس» (DCU) را معرفی کرد که با فیلم «سوپرمن: میراث» (Superman: Legacy) در سال ۲۰۲۵ آغاز خواهد شد و روایت منسجم تازهای را بنیان خواهد گذاشت.
همزمان، دیسی به موفقیت فیلمهای مستقل خود نیز ادامه میدهد؛ دنباله فیلم جوکر ساخته شد و «بتمن»، ساخته مت ریوز، نیز قسمت دوم خود را خواهد داشت. این آثار هرچند خارج از خط زمانی اصلی دیسی یونیورس خواهند بود، اما نشان دهنده آن است که دیسی قصد دارد توازن ظریفی بین جهان مشترک جدید و پروژههای مستقل خلاقانه برقرار کند.
در حال حاضر، مارول از نظر وسعت مخاطبان و رکوردهای تجاری همچنان پیشتاز است، اما آهنگ رشد آن نسبت به دهه قبل کندتر شده است و پرسشهایی درباره آینده خط داستانی بزرگ بعدی آن مطرح است. در مقابل، دیسی که زمانی از نبود ثبات در ویژن سینمایی خود رنج میبرد، اکنون با یک شروع تازه و نقشهای جدید وارد میدان میشود و امید دارد که با بهرهگیری از درسهای گذشته، دنیایی همطراز با مارول خلق کند.
رقابت دیرینه این ۲ برند افسانهای اکنون وارد فصل جدیدی شده است؛ مارول در حال دفاع از امپراتوری عظیمی است که طی یک دهه طوفانی ساخته و اکنون نیازمند بازآفرینی شور و حرارت در میان طرفدارانش است و دیسی در تلاش است تا با سازماندهی مجدد و اتکا به گنجینه شخصیتهای بیهمتای خود، فصل تازهای از موفقیت را رقم بزند. کفه ترازو هنوز به نفع مارول سنگینی میکند، مارول در مقیاس و گستردگی جهانی جلوتر است و دیسی میراث نمادین عمیقتری دارد، اما رقابت این ۲ نه تنها به پایان نرسیده بلکه به شکلی نو آغاز شده است. برای نخستین بار پس از سالها، آینده این نبرد بزرگ کاملا در گرو تصمیمها و خلاقیتهای پیش رو است و طرفداران ابرقهرمانان بیصبرانه منتظر فصل بعدی این داستان هیجانانگیز هستند.
فراز اسدی
منابع و مراجع:
- Encyclopedia Britannica Marvel Comics – Corporate History The Marvel Universe
- Encyclopedia Britannica: DC Comics – Corporate History & The DC Universe
- Bleeding Cool: How Marvel Comics First Overtook DC Comics In 1972
- Box Office Mojo: ‘Spider-Man’ Takes Box Office on the Ultimate Spin
- Wikipedia: DC vs. Marvel (comics crossover)
بیشتر بخوانید
جزئیات یک کمپین تبلیغاتی شگفتانگیز/ سوپرمن بر فراز آسمان لندن
نظرات
