«حیوانات» روایت نقاب‌های فروافتاده است

به گزارش فیلم‌نت‌نیوز، بن افلک بازیگر، فیلمنامه‌نویس و کارگردان آمریکایی در ششمین تجربه کارگردانی بلند خود با نام «حیوانات» (Animals) سراغ تریلری جنایی رفته و در کشاکش یک داستان آدم‌ربایی، روابط زناشویی و پیچیدگی‌های اخلاقی انسان را بررسی کرده است. داستان فیلم درباره کاندید شهرداری لس‌آنجلس و همسرش است که پس از ربوده‌شدن فرزندشان در موقعیتی بحرانی قرار می‌گیرند و رفتارهایی غیر قابل انتظار از خود نشان می‌دهند.

«حیوانات» در شکل اولیه قرار بود با بازی مت دیمون و جنیفر گارنر ساخته شود، اما شباهت داستان آن به فیلمی دیگر که اسپایک لی با بازی دنزل واشینگتن می‌ساخت، افلک را به توقف پروژه واداشت. او چند ماه بعد به سراغ فیلم بازگشت؛ این بار نه‌تنها در مقام کارگردان، بلکه به‌عنوان بازیگر نقش اصلی. افلک با تغییر ترکیب بازیگران از جمله حضور کری واشینگتن، فرصت یافت فیلمنامه را نیز به‌طور اساسی بازنگری کند و شخصیت‌هایی پیچیده‌تر و دور از کلیشه‌های آشنای ژانر بسازد.

این فیلم همچنین ادامه فعالیت‌های افلک در حوزه فناوری است. او که شرکت اینترپازیتیو را با تمرکز بر کاربردهای هوش مصنوعی در تولید فیلم راه‌اندازی کرده و سپس آن را به نتفلیکس فروخته، در مراحل پس‌تولید «حیوانات» از این فناوری استفاده کرده است. افلک درباره موضوع‌های مختلف این فیلم با نشریه اینترنتی دِ رپ (TheWrap) گفت‌وگو کرده است که ترجمه خلاصه‌ای از آن را با هم می‌خوانیم.

* این روزها کمتر فیلمی از این دست ساخته می‌شود؛ یک تریلر ـ درام که بخش زیادی از آن بر گفت‌وگو استوار است.

– در فیلمسازی به‌مرور مجموعه‌ای از قواعد دست‌وپاگیر شکل می‌گیرد و می‌خواستم تا حدی از این محدودیت‌ها رها باشم، چون فکر می‌کردم از یک سو باعث می‌شود فیلم برای مخاطب باورپذیرتر باشد و از سوی دیگر، صادقانه بگویم، تجربه‌ای تازه و جسورانه ارائه کند. اگر می‌خواهید آینه‌ای در برابر جهان بگیرید، نمی‌توانید تصویری آرمانی از آن را بازتاب دهید و انتظار داشته باشید نتیجه واقعی باشد.

* شما مدیریت تمام‌وقت شرکت فیلمسازی آرتیستس اکویتی (Artists Equity) را برعهده دارید و هم‌زمان بازیگری هم می‌کنید. در این مرحله از دوران حرفه‌ای، چطور تصمیم می‌گیرید فیلم بعدی‌تان را کارگردانی کنید؟ چه چیزی باعث شد «حیوانات» (Animals) را انتخاب کنید؟

– معیارهای انتخاب یک نقش برای بازی با معیارهای انتخاب یک پروژه کارگردانی تفاوت دارد. به‌عنوان بازیگر، معمولا باید حدود ۱۰ هفته برای یک فیلم وقت بگذارید، اما کارگردانی اغلب بیش از یک سال زمان می‌برد. باید احساس کنید که داستان ظرفیت کافی برای کاوش دارد و می‌توانید یک سال درگیرش باشید. اگر کارگردان علاقه‌اش را از دست بدهد، فیلم عملا مرده است. باید آخرین کسی باشید که همچنان به پروژه اهمیت می‌دهد و به آن باور دارد بنابراین مجبورید معیار سخت‌گیرانه‌تری برای انتخاب داشته باشید و مطمئن شوید که داستان، علاوه بر جذابیت اولیه، لایه‌های دیگری هم برای کشف‌کردن دارد.

فیلم «حیوانات» را با زیرنویس فارسی در فیلم‌نت ببینید

در این فیلم، مسائل زیادی وجود داشت که می‌شد به آن‌ها پرداخت مثلا برایم جالب بود که تا چه اندازه حاضریم یا اصلا می‌توانیم خود واقعی‌مان را با تمام عیب‌ها و نقص‌هایمان به دیگری نشان دهیم؟ اینکه اخلاق‌مداری هر روز بیشتر به نوعی نمایش تبدیل می‌شود. چه اتفاقی می‌افتد وقتی رویدادی ترسناک یا ناامیدکننده رخ می‌دهد و دیگر نمی‌توانیم پشت نقاب‌مان پنهان شویم؟ وقتی نقابمان در زندگی مشترک می‌افتد، هنوز به رعایت آداب و قواعد زندگی مشترک وفادار می‌مانیم؟ آن وقت با این پرسش روبه‌روییم که واقعا چه کسی هستیم. این موضوع‌ها به نظر من ظرفیت زیادی برای پرداخت داشت.

* نسخه‌ای که از فیلم ساختید با نسخه‌ای که قرار بود پیش‌تر با حضور مت دیمون و جنیفر گارنر بسازید، چقدر تفاوت داشت؟

– تفاوت بسیار زیادی داشت. نسخه اولیه بیشتر بر جزییات داستان و پیچ‌وخم‌های روایی متکی بود. ساخت یک تریلر جمع‌وجور که همه‌چیز در آن حول گره‌گشایی‌های داستانی بچرخد، برایم جذاب بود. به‌خصوص با توجه به بازیگرانی که می‌خواستم با آن‌ها کار کنم. هر دو را به‌خوبی می‌شناختم و دوست داشتم جنبه‌هایی از توانایی‌هایشان را که تا آن زمان در آثارشان نشان نداده بودند، به تماشاگر نشان دهم.

اولین اتفاق این بود که فهمیدم فیلم دیگری با داستانی مشابه در دست تولید است؛ فیلمی به کارگردانی اسپایک لی با بازی دنزل واشینگتن. شنیدن این خبر واقعا ناامیدکننده بود. من علاقه‌ای به رقابت با چنین افرادی نداشتم. گفتم بی‌خیال! قبلا هم در فیلمی درباره برخورد سیارک‌ها با زمین بازی کرده بودم که هم‌زمان با فیلم دیگری با همین موضوع ساخته می‌شد. این شد که پروژه را کنار گذاشتم.

با این‌حال همچنان به مسیری که در ذهنم شکل گرفته بود علاقه داشتم. شخصیت لوئیس جراردو مندز در نسخه اول وجود نداشت و نقش آدریانا پاز هم بسیار کوچک بود. در نسخه اولیه، شخصیت‌ها تا حدی کلیشه‌ای بودند. همسر، زنی کاملا درستکار و بافضیلت بود که مدام دیگران را نصیحت می‌کرد و شوهرش سیاستمداری بی‌عرضه بود که به همسرش خیانت می‌کرد. زن هم دچار آسیب مغزی می‌شد. با گذشت زمان، این روایت به نظرم تکراری آمد. احساس می‌کردم این فیلم را باید سال ۲۰۲۱ می‌ساختیم؛ زمانی که تلاش می‌کردیم مطابق انتظارهای رایج درباره روایت اخلاقی و درست داستان پیش برویم. همین موضوع باعث شد بخواهم در جهت مخالف حرکت کنم و داستانی ظریف‌تر و صادقانه‌تر بسازم.

برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای به همکارانی نیاز داشتم که واقعا در شکل‌گیری فیلم مشارکت کنند. لوئیس، آدریانا، کری واشینگتن و استیون ین همگی بخش‌های مهمی از فیلم را نوشتند. دو هفته فرصت داشتیم تا پیش از فیلم‌برداری، روی صحنه تمرین کنیم و درباره دیالوگ‌ها و نحوه اجرای آن‌ها به نتیجه برسیم. وقتی فیلم‌برداری شروع می‌شود، نور در جای خود قرار گرفته‌، بازیگران دیالوگ‌هایشان را حفظ کرده‌اند و میزانسن از پیش طراحی شده است. در چنین شرایطی امکان تغییر، بسیار محدود می‌شود. بنابراین، همکاری واقعی باید پیش از شروع فیلم‌برداری شکل بگیرد.

* یکی از جنبه‌های جالب فیلم این است که صحنه‌های اوج آن به‌جای تیراندازی و تعقیب‌وگریز، بر گفت‌وگوهای طولانی و درگیری‌های کلامی استوار است. دو مشاجره میان شخصیت شما و شخصیت کری واشینگتن بسیار پرتنش است و مخاطب را وادار می‌کند مدام درباره اینکه حق با کدام شخصیت است، تجدیدنظر کند.

– دقیقا. ایده‌ام این بود که صحنه‌های دراماتیک، نقش سکانس‌های اکشن را ایفا کند. این جور صحنه‌ها همان کارکرد را دارد: تنش را بالا می‌برد، مخاطب را به فیلم نزدیک‌تر می‌کند، حس فوریت به وجود می‌آورد، ارتباط ما را با شخصیت‌ها عمیق‌تر می‌کند و تعارض‌ها را به نقطه اوج می‌رساند.

فیلم‌هایی که من دوست دارم، اغلب همین اهداف را از طریق روابط و تعاملات انسانی محقق می‌کنند. بعضی از دراماتیک‌ترین اتفاق‌های زندگی، مشاجره‌های بزرگ با همسرمان یا لحظه‌هایی است که خانه، شغل یا بخش مهمی از زندگی‌مان در معرض خطر قرار می‌گیرد. نمی‌خواهم با مخاطب از موضع بالا برخورد کنم. نباید سینما را به دو دسته فیلم‌های ژانری که صرفا اکشن، تریلر، کمدی رمانتیک یا ترسناکند و فیلم‌های متفکرانه‌ای که اجازه دارند به مسائل پیچیده‌تر بپردازند، تقسیم کنیم.

به باور من قواعد ژانر، چارچوبی برای روایت فراهم و به مخاطب کمک می‌کند وارد جهان فیلم شود، اما معنایش این نیست که باید همیشه از آن‌ها پیروی کرد. برای شکستن قواعد، ابتدا باید آن‌ها را بشناسیم تا معلوم باشد این شکستن چه معنایی دارد. همین موضوع درباره زبان سینما هم صدق می‌کند. ژانر محدودیتی نیست که فیلم را به اثری ساده و قابل‌پیش‌بینی تبدیل کند، بلکه چارچوبی است که می‌توان درون آن داستانی چندلایه و جذاب ساخت.

* شما سال‌ها در سینمای پرده فعالیت کرده‌اید و فیلم‌های برنده اسکار ساخته‌اید. آیا هنگام فیلم‌سازی به این فکر می‌کنید که مخاطب ممکن است فیلم را در خانه تماشا کند؟ هنگام تماشای فیلم در نمایش خانگی، مخاطب می‌تواند با چند کلیک، فیلم را عوض کند. این موضوع بر شیوه ساخت فیلم تاثیر می‌گذارد؟

– به نظرم مسوولیت فیلمساز ربطی به این موضوع ندارد که فیلم قرار است در سالن سینما نمایش داده شود یا یک پلتفرم استریمینگ. پیش از اکران، فیلم را با گروهی از مخاطبان آزمایشی تماشا می‌کنید و واکنش‌هایشان را می‌سنجید، اما مهم‌تر از پاسخ‌هایی که روی برگه‌ها می‌نویسند، این است که کنارشان بنشینید و ببینید چه زمانی با فیلم ارتباط برقرار می‌کنند و چه زمانی ارتباطشان را از دست می‌دهند. وقتی احساس کنید مخاطبان به‌طور جمعی از فیلم جدا شده‌اند، یعنی یک جای کار ایراد اساسی دارد.

من سعی می‌کنم به وقت و توجه مخاطب احترام بگذارم. مسوولیت فیلمساز این است که داستانی تعریف کند که مختصر، جذاب و در نهایت معنادار باشد. مارلون براندو گفته بود تنها مسوولیت بازیگر این است که مخاطب را خسته نکند. فکر می‌کنم این حرف درباره کارگردان بیشتر صدق می‌کند.

نکته جالب این است که بیشتر مردم، فارغ از نوع فیلم، در نهایت آن را از طریق استریمینگ تماشا می‌کنند. خودم بسیاری از فیلم‌های بزرگ دهه ۱۹۷۰ مثل «بعدازظهر سگی» (Dog Day Afternoon) و هر ۲ فیلم «پدرخوانده» (The Godfather) را روی نوارهای VHS و تلویزیونی رنگی با صفحه ۱۵ اینچی دیدم. تماشای فیلم در تلویزیون، تاثیرگذاری آن را کم نمی‌کند. فکر نمی‌کنم فیلمساز مجبور باشد به‌خاطر رسانه‌ای که فیلم از طریق آن دیده می‌شود، شیوه کارش را تغییر دهد.

بااین‌حال، یک تغییر در فیلم‌های امروز اتفاق افتاده و پرده اول فیلم‌ها کوتاه‌تر شده است. سیدنی لومت در فیلمی مثل «اهانت» (The Offence) حدود سی دقیقه فرصت داشت تا داستان را به‌تدریج شکل دهد. امروز کمتر چنین فرصتی می‌بینیم. شاید دلیلش این باشد که گزینه‌های بیشتری برای تماشا داریم و عادت کرده‌ایم خواسته‌هایمان سریع‌تر برآورده شوند. تماشاگر دیگر خیلی منتظر نمی‌ماند تا داستان اصلی فیلم شروع شود.

* می‌دانم که درباره شرکت اینترپازیتیو (InterPositive) و استفاده از هوش مصنوعی در ساخت این فیلم صحبت کرده‌اید. چگونه این فناوری را برای همکارانی که سال‌ها بدون آن کار کرده‌اند، توضیح می‌دهید؟ مثلا فیلم‌بردارانی مثل رابرت السویت یا تدوینگرانی مثل ویلیام گلدنبرگ ممکن است با این فناوری جدید احساس نگرانی کنند؟

– این بخش اتفاقا آسان بود، چون هدف مشخص ما این است که نشان دهیم چگونه می‌توان بدون از بین بردن مشاغل سینمایی از این فناوری استفاده کرد. اینکه در مرحله پس‌تولید ابزارهایی در اختیار داشته باشیم که به حل مشکلات ظاهرا لاینحل کمک کند. مثلا تغییر نورپردازی یک نما یا حذف برخی عناصر بصری ناخواسته.

می‌خواهم بر این نکته تاکید کنم، چون می‌دانم بسیاری از مردم هوش مصنوعی را موضوعی صفر و یکی می‌دانند: یا هیچ استفاده‌ای از آن نمی‌کنید یا تمام محتوای فیلم را به‌صورت مصنوعی تولید می‌کنید، اما واقعیت این نیست. مساله این است که چگونه می‌توان در مرحله نهایی تولید، تجربه مخاطب را با کمک فن‌آوری به شکلی نامرئی، اما هدفمند اصلاح کرد؟ همه‌چیز باید از کار نیروی انسانی سرچشمه بگیرد.

بخشی از ترس مردم از هوش مصنوعی ناشی از این است که آن را فناوری‌ای دور از دسترس می‌بینند که قرار است جایگزین‌شان شود، اما وقتی همکارانم با ابزار ما کار می‌کنند، متوجه می‌شوند که این فناوری صرفا ابزاری جدید است و کنترل بیشتری برای تنظیم جزییات در اختیارشان می‌گذارد. در عمل، استفاده از آن چندان عجیب یا انقلابی به نظر نمی‌رسد.

من علاقه‌ای نداشتم فناوری‌ای توسعه دهم که جایگزین انسان‌ها یا تجربه هنری شود. هدفم دقیقا برعکس بود: می‌خواستم ابزاری بسازم که اجازه ندهد رویکرد برخی شرکت‌های فناوری مبنی بر انجام همه‌چیز توسط هوش مصنوعی، خلاقیت را از کار خارج کند. من قاطعانه با این دیدگاه مخالفم و به دلایل شخصی، خلاقانه و فنی مطمئنم که این رویکرد تماما هوش مصنوعی در نهایت جواب نخواهد داد.

جهانگیر ‌شاه‌ولد

بیشتر بخوانید

بحران بن افلک با «حیوانات»/ تا کجا می‌توان برای نجات خانواده پیش رفت؟