«مچ باکس»؛ آزمون موفق کارگردان سینمای اکشن در ژانر کمدی
به گزارش فیلم نت نیوز، فیلم سینمایی «مچ باکس» (Matchbox)، نوشته دیوید کوگشال، به کارگردانی سم هارجریو و با بازی جان سینا، جسیکا بیل، آرتورو کاسترو، سم ریچاردسون، تیونا پریس، دانای گوریرا و گلشیفته فراهانی، اثری در ژانر اکشن کمدی است که براساس اسباببازیهای کوچک و در اندازه قوطی کبریت موسوم به (Matchbox)، تولید شرکت ماتل (Mattel)، ساخته شده است. این اثر در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در پلتفرم تلویزیونی شرکت اپل به نمایش درآمده و هماکنون با دوبله اختصاصی در پلتفرم فیلمنت در حال پخش است.
«مچ باکس» در فیلمنت
در خلاصه داستان اثر چنین آمده است: گروهی از دوستان قدیمی که دوباره با هم ارتباط برقرار کردهاند، در جریان تجدید دیدارشان با اتفاقی عجیب روبهرو میشوند؛ چراکه آنها بهطور اتفاقی با یک نقشه خطرناک بینالمللی مواجه میشوند و باید دنیا را نجات دهند.

ارجاعات سینمایی متعدد به آثار مشهور دنیای سینما
مهمترین ویژگی «مچ باکس» را میتوان ارجاعات متعدد آن به آثار سینمایی مشهور دانست ولی بااینحال، فیلم دنیای خودش را میسازد و صرفا در سطح ارجاع باقی نمیماند. از همان ابتدا، روحیه مجموعه سینمایی «سریع و خشن» در اثر به چشم میخورد؛ رفاقتی که با محوریت عشق و علاقه یک جمع دوستانه به ماشین شکل میگیرد و عمو اسمالی که با حضورش هم منشا این علاقه است و هم به آن پر و بال داده است.
گاراژ ماشینهای اسقاطی اسمالی به پناهگاهی برای نوجوانانی تبدیل شده است که هرکدام به طریقی با مشکلاتی دستوپنجه نرم میکنند؛ هرچند نمایش ندادن این مشکلات و حواله دادن آنها به پیشفرضهای ذهنی مخاطب، نقطهضعفی در فیلمنامه محسوب میشود. به هر حال، اثر این رفاقت را شکل میدهد و محک زدن آن را به زمانی موکول میکند که سالها از شکلگیری این دوستی گذشته است و حالا هر کدام سر خانه و زندگی خودشان هستند؛ بااینوجود، گذر سالها باعث نشده است عمق این رفاقت از بین برود.
علاوه بر بهرهگیری از پیشفرضهای ذهنی مخاطب، صحنه دیگری در بخش میانی فیلم وجود دارد که در آن تد باعث آتش گرفتن کراسبی در آمبولانس و سقوط او از ماشین روی تخت بیمارستان میشود. پس از نجات کراسبی و خاموش کردن آتش با پتو، دیگر هیچگاه به سوختگی پای او توجهی نمیشود؛ نه این سوختگی به بانداژ میرسد و نه تاثیر آن بر راه رفتن کراسبی در صحنههای بعدی پیگیری میشود. به نظر میرسد سازندگان با پایان این سکانس، پرداختن به این موضوع را از یاد میبرند و ضرورتی برای پیگیری عواقب این آسیب جسمی خطرناک احساس نمیکنند؛ مسالهای که از دیگر ضعفهای فیلمنامه به شمار میرود.
محسوسترین ارجاع اثر به مجموعه سینمایی «سریع و خشن» است و در ادامه، میتوان به آثاری همچون «خماری»، ساخته تاد فیلیپس، «جان ویک»، ساخته چد استالسکی، و «نابودگر»، ساخته جیمز کامرون، اشاره کرد. فیلمنامهنویس با بهرهگیری از مؤلفههای دنیای «سریع و خشن»، دنیای «مچ باکس» را با حضور ماشینهای سنگین، موتورسیکلت و هلیکوپتر جلا میدهد. در «خماری»، به هوش آمدن دوستان قدیمی در مکانی دیگر پس از مستی، با سکانسهای درگیری میان ۲ گروه جاسوسی و سقوط هواپیما، به سبک مجموعه سینمایی «ماموریت غیرممکن»، گره میخورد؛ سپس، با حضور شخصیت روبی، به شخصیت وینستون اسکات در هتل «کانتیننتال» نقب میزند و در پرده سوم، پای «نابودگر» و صحنه معروف شلیک با شاتگان را به میان میکشد. همه این رفتوآمدها میان مجموعههای سینمایی محبوب، بهاندازه و در چارچوب دنیای خود فیلم صورت میگیرد؛ بهطوریکه این ارجاعات با دنیای «مچ باکس» درهمتنیده میشوند.

فراتر رفتن از کلیشهها و ساخت یک دنیای منحصربفرد
در شخصیتپردازی، همه شخصیتها در نهایت به کارکردی مشخص میرسند و هرکدام بخشی از چالشها را مدیریت میکنند. تسلط هر یک از آنها بر یک نوع وسیله نقلیه، از ماشین تا موتورسیکلت و هلیکوپتر، در نبرد نهایی برای بازپسگیری کلاهک هستهای به کار میآید؛ عملیاتی که با هدف جلوگیری از یک حمله اتمی ساختگی طراحی شده است تا از گسترش جنگ روسیه با اوکراین به دیگر کشورهای اروپایی و آمریکا جلوگیری شود. این گروه در نهایت میتواند این عملیات خرابکارانه را خنثی کند. با وجود اینکه تمام خردهداستانهای اثر بر پایه کلیشههایی بنا شدهاند که بارها در سینما آزموده شدهاند، فیلم در مرحله اجرا میتواند از آنچه پیشتر نشان داده شده است فراتر برود؛ برخلاف اتفاقی که در اثری همچون «خط قرمز انتقام» ساخته جیسون پارک میافتد و فیلم در پرداخت بدیهیترین نکات مربوط به روابط شخصیتها و خردهداستانها نیز ناکام میماند؛ تا جایی که مخاطبان تجربه تماشای آن را تلخ توصیف میکنند. در مقابل، «مچ باکس» با وجود اینکه نتوانست نظر منتقدان را جلب کند، در ۲۴ ساعت نخست عرضه، با عبور از فیلمهای سینمایی «فرمول یک» ساخته جوزف کوشینسکی و «پیام اضطراری» اثر جان فرانسیس دالی، به پربازدیدترین اثر این پلتفرم تبدیل شد و در حال حاضر نیز در میان ۱۰ اثر پربازدید پلتفرم تلویزیونی شرکت اپل در ۲۳ کشور جهان قرار دارد؛ موضوعی که از استقبال بینندگان حکایت میکند بنابراین در اینجا با ۲ واکنش متفاوت به دو اثر مواجه هستیم که هر دو دنیای ماشینبازها را دستمایه ساخت فیلم قرار دادهاند، اما به نتایج متفاوتی رسیدهاند.
در سکانسهای افتتاحیه، وقتی شان ماشین اسباببازی را به سمت زمین پرتاب میکند، حرکت چرخش و واژگونی ماشین اسباببازی با یک برش تطبیقی (مچکات) به واژگون شدن یک ماشین واقعی تبدیل میشود. این سکانس نمونهای از ایدهای است که از روی کاغذ به مرحله اجرا رسیده و با همکاری گروه فیلمبرداری، جلوههای ویژه میدانی، تیم بدلکاری و تدوین به سرانجام رسیده است. این لحظه میتواند مخاطبانی را که هنوز درباره ادامه تماشای «مچ باکس» تردید دارند، متقاعد کند که اثر ارزش صرف وقت آنها را دارد. در سکانسهای بعدی نیز پرش جیپ ششچرخِ شان با دندهعقب از تپه شنی، صحنه دیگری است که میتواند مخاطبان را میخکوب کند و آنها را تا پایان اثر از پای صفحههای نمایشگر تکان ندهد. تداوم چنین سکانسهایی در طول اثر، نشاندهنده درخشش عواملی همچون فیلمبرداری پدرو لوکه، جلوههای ویژه میدانی گرد نفزر و اولی نفزر، بدلکاری شین هابرستاد و دومونکو پاردانی و تدوین دیرک وستروِلت است؛ عواملی که در کنار یکدیگر، «مچ باکس» را به اثری درخور تماشا تبدیل میکنند.

درخشش گروه انتخاب بازیگر فیلم سینمایی «مچ باکس»
نکته دیگری که به فیلمنامه و سپس انتخاب بازیگران مربوط میشود، این است که فیلم، برخلاف جریانی که در دیزنی شکل گرفت و به جایگزینی شخصیتهای سفیدپوست با سیاهپوستان و رنگینپوستان، متاثر از جنبش ووک، انجامید، از معرفی یک سیاهپوست با نقشآفرینی دانای گوریرا بهعنوان ضدقهرمان ابایی ندارد و در مقابل، دو شخصیت سفیدپوست به نامهای شان و ایمی را در جایگاه قهرمانان قرار میدهد. اتفاقی که با توجه به آمار منتشرشده در سال ۲۰۲۴ راجع به اینکه سیاهپوستان با وجود اینکه حدود ۱۵ درصد جمعیت آمریکا را تشکیل میدهند، اما نزدیک به یکسوم زندانیان محکومشده در زندانهای ایالتی و فدرال و حدود یکچهارم افرادی را تشکیل میدهند که در دادگاههای فدرال محکوم شدهاند. از این رو، این موضوع را نیز میتوان از عواملی دانست که به موفقیت «مچ باکس» کمک کردهاند. علاوه بر این، جان سینا و جسیکا بیل در مقام یک زوج سینمایی میتوانند جذابیت بصری لازم را برای تماشاگران ایجاد کنند بنابراین، قرار دادن این ۲ بازیگر در کنار یکدیگر برای نخستین بار را میتوان حاصل انتخاب هوشمندانه گروه انتخاب بازیگر دربرگیرنده مندی مارین، سوفی هالند و مونیر ساگویا در تعامل با کارگردان و نویسنده اثر دانست.
در کنار تد با نقشآفرینی آرتورو کاسترو، شخصیتهای کراسبی و شارمین را دو بازیگر سیاهپوست به نامهای سم ریچاردسون و تیونا پریس ایفا میکنند اما حضور آنها به فیلم تحمیل نشده و نشانی از تبعیض نژادی مثبت به نفع سیاهپوستان در انتخاب شخصیتها دیده نمیشود. در نتیجه، بازیگران نقش مکمل فیلم حضوری بهجا و متناسب با نقشهای محوله دارند؛ موضوعی که بار دیگر بر اهمیت دقت و وسواس گروه انتخاب بازیگر صحه میگذارد. بااینحال، نقطه اوج این انتخابها به حضور گلشیفته فراهانی در نقش روبی بازمیگردد؛ بازیگری که یکی از بهترین نقشآفرینیهای دوران حرفهای خود را به نمایش میگذارد.

رقم زدن تجربهای شاد، مفرح و هیجانانگیز برای تماشاگران در آخر هفته
نکته دیگری که در فیلمنامه به چشم میخورد و با اجرای بازیگران و راهنمایی و دکوپاژ کارگردان به نتیجه مورد نظر رسیده است، موقعیتهای طنز کلامی و طنز موقعیتی است که در جایجای اثر دیده میشوند. از بهترین نمونههای آن میتوان به کاشت، داشت و برداشت عبارت «بیرون پرت کردن آدمها از هواپیما» و شکلگیری طنز موقعیت از طریق بوسه بین شان و روبی و در ادامه، بوسه روبی بر تکتک انگشتان دست ایمی اشاره کرد. به قولی، همهچیز در لحظههای طنز کلامی و موقعیتهای کمیک، سرضرب اتفاق میافتد. نمونه دیگر طنز موقعیت، تلاش تد برای نجات دوستانش با استفاده از دانش شیمی خود است؛ تلاشی که بهجای رهانیدن آنها از خطر، کراسبی را وارد موقعیتی خطرناک میکند بااینحال، تد در نهایت موفق میشود همراهانش را از خطر نجات دهد.
سم هارجریو که پیش از این با طراحی بدلکاری و کارگردانی صحنههای اکشن آثاری همچون مجموعه سینمایی «انتقامجویان» در همکاری با جاس ودن و برادران روسو شناخته میشد و در مقام کارگردان توانست با مجموعه سینمایی «استخراج» در میان کارگردانان سینمای هالیوود شهرتی برای خود دستوپا کند، بار دیگر با این تجربه کارگردانی نشان میدهد که علاوه بر توانایی در پرداخت آثار با مضامین نظامی و جنگی، میتواند دانش خود در طراحی بدلکاری و کارگردانی صحنههای اکشن را با ژانر کمدی ترکیب کند. در انتها باید گفت که سم هارجریو موفق میشود تجربهای شاد، مفرح و هیجانانگیز را برای تماشاگران در آخر هفته رقم بزند.
فرزاد جمشیددانایی




