فرانسه دوباره عاشق اسپیلبرگ شد/ «روز افشاگری» میان تحسین و جنجال

به گزارش فیلم نت نیوز به نقل از سینما لند، اگر بخواهیم از یکی از مهم‌ترین اتفاق های سینمایی هفته‌های اخیر حرف بزنیم، بدون تردید باید به اکران فیلم «روز افشاگری» (Disclosure Day) اثر جدید استیون اسپیلبرگ اشاره کنیم؛ فیلمی که از زمان نخستین نمایش‌های مطبوعاتی تا امروز به یکی از بحث‌برانگیزترین آثار کارنامه متاخر این فیلمساز مطرح تبدیل شده است. عده‌ای آن را بازگشت باشکوه یکی از بزرگ‌ترین فیلمسازان تاریخ سینما می‌دانند و عده‌ای دیگر معتقدند اسپیلبرگ بیش از هر زمان دیگری اسیر نوستالژی آثار گذشته خود شده است.

فرانسه و استقبال دوبار از اسپیلبرگ

تقریبا مانند همیشه، منتقدان فرانسوی در صف نخست مدافعان فیلم قرار گرفته‌اند. برخلاف تصور رایج، اسپیلبرگ سال‌هاست در میان بخشی از منتقدان چپ‌گرای فرانسه و نویسندگان کایه دو سینما (معتبرترین و تاثیرگذارترین مجله سینمایی فرانسه) جایگاه ویژه‌ای دارد. از دهه ۷۰ میلادی تا امروز، بسیاری از منتقدان فرانسوی او را نه صرفا یک فیلمساز سرگرمی‌ساز هالیوودی، بلکه یک مولف بزرگ سینمای مدرن دانسته‌اند و به همین دلیل واکنش مثبت رسانه‌های فرانسوی به «روز افشاگری» چندان غافلگیرکننده نیست.

بخش مهمی از تحسین‌ها به این دلیل است که فیلم جدید، بار دیگر اسپیلبرگ را به جهان آشنای موجودات فرازمینی، ناشناخته‌ها و بحران‌های جمعی بازمی‌گرداند. بسیاری از منتقدان معتقدند این اثر را می‌توان ادامه معنوی «برخورد نزدیک از نوع سوم» و «جنگ دنیاها» دانست. اگر «جنگ دنیاها» درباره وحشت ناشی از حمله موجودات بیگانه بود، «روز افشاگری» درباره مواجهه انسان با حقیقتی است که سال‌ها از او پنهان مانده است.

از داستان فیلم تا بحث های داغ آنلاین

در بسیاری از نقدها به این نکته اشاره شده است که اسپیلبرگ این بار کمتر به اکشن و هیجان صرف علاقه دارد و بیشتر به واکنش روانی و اجتماعی انسان‌ها نسبت به یک رویداد عظیم می‌پردازد. از این منظر، فیلم شباهت‌هایی به آثار سیاسی و اجتماعی متاخر او پیدا می‌کند. موضوع اصلی فیلم نه موجودات فضایی، بلکه بحران اعتماد، اطلاعات کنترل‌شده و ترس از حقیقت است.

یکی از دلایل دیگر توجه گسترده به فیلم، مقایسه مداوم آن با «جنگ دنیاها» است. آن فیلم که در سال ۲۰۰۵ ساخته شد، همچنان یکی از جنجالی‌ترین آثار اسپیلبرگ محسوب می‌شود. برخی منتقدان آن را شاهکار دوران پس از هزاره جدید او می‌دانند و حتی در فهرست بهترین فیلم‌های دهه ۲۰۰۰ کایه دو سینما نیز حضور داشت. در مقابل، مخالفانش معتقد بودند فیلم در نیمه دوم دچار افت می‌شود و پایان‌بندی آن ضعیف است. اکنون بسیاری همین بحث‌ها را درباره «روز افشاگری» تکرار می‌کنند.

روز افشاگری به زودی در فیلم نت

در شبکه‌های اجتماعی نیز اختلاف نظر شدیدی دیده می‌شود. گروهی معتقدند اسپیلبرگ در ۷۹ سالگی هنوز توانایی خلق تصاویری را دارد که کمتر فیلمسازی قادر به ساختن آنهاست. این دسته از مخاطبان از میزانسن‌ها، طراحی صحنه، فیلمبرداری و حس شگفتی موجود در فیلم تمجید می‌کنند. در مقابل، منتقدان می‌گویند فیلم بیش از حد به خاطره آثار کلاسیک اسپیلبرگ وابسته است و نوآوری چندانی ندارد.

دو نگاه به یک فیلم جنجالی

با این حال حتی مخالفان فیلم نیز در یک نکته اتفاق نظر دارند؛ اینکه «روز افشاگری» اثری بی‌اهمیت نیست. در دورانی که بسیاری از فیلم‌های پرهزینه چند روز پس از اکران فراموش می‌شوند، اسپیلبرگ همچنان قادر است بحث ایجاد کند، موافق و مخالف بسازد و منتقدان را وادار کند ساعت‌ها درباره یک فیلم بنویسند. شاید همین موضوع مهم‌ترین نشانه جایگاه استثنایی او در سینمای معاصر باشد.

به همین بهانه، بازخوانی متن مشهور کیوشی کوروساوا درباره اسپیلبرگ که در سال ۲۰۰۹ به سفارش کایه دو سینما نوشته شد، معنای تازه‌ای پیدا می‌کند. کوروساوا در آن متن از اسپیلبرگ به عنوان فیلمسازی یاد می‌کند که توانسته میان سینمای مردمی و سینمای مولفولی کم‌نظیر ایجاد کند؛ توصیفی که بعد از جنجال‌های پیرامون «روز افشاگری» شاید بیش از هر زمان دیگری درست به نظر برسد.

ساغر علیزاد