جلال آل احمد در قاب مستند «نویسنده بودن»

به گزارش فیلم نت نیوز، جلال جنّی! به گفته آریان‌پور این اسمی بود که در مدرسه او را صدا می‌زدند. بس که شوخ و پُرجنب‌وجوش بوده است. قبل آن‌که با زندگی دربیفتد، با ناظم‌هایش درمی‌افتاده است و بعد با ورود به دهه ۲۰، با پدر -این قدرت مطلق خانواده- درمی‌افتد و بعد با خانواده و بعد با… هِی درمی‌افتد و می‌شود آل‌احمد تندخویی که به سر مرحوم خبره‌زاده ماهیتابه می‌کوبد، با آهنگر جلوی خانه درگیر می‌شود و مردک را لَت‌وپار می‌کند و به کوچک‌ترین مخالفتی از کوره درمی‌رود.

او دنبال گرفتن حقی است از زندگی که آن حق را وقتی می‌شکافی و نگاهش می‌کنی، می‌شود جوهره حق‌طلبی ایرانی با ذاتی لبریز از تناقض.

فیلم مستند «نویسنده ‌بودن» اثری از مصطفی آل احمد سعی دارد با رعایت کامل جوانب به آل‌احمد نزدیک شود، اما در مواردی قادر به کنترل این امر نیست.

حتما نبود سیمین دانشور در فیلم دلیل منطقی دارد، اما مثلا حرف‌های شمس آل‌احمد یک سری اطلاعات کم مایه برای ماجراست. این‌که خانم دانشور کیک را به سر شمس پرت کرده، بامزه است، اما اگر مساله قرار است این‌قدر شخصی بررسی شود، شاید بهتر می‌بود دیدگاه‌های خانوادگی بیشتری می‌شنیدیم، اما به نظر می‌رسد هدف فیلم چیز دیگری است که در آن صورت وجود شمس کمکی به اثر نمی‌کند مگر نیتی که خود شمس در سر داشته، یعنی همان قصدی که به گفته دهباشی در چاپ «سنگی بر گوری» هم دخیل بوده است.

بهترین و مفیدترین دیدگاه‌های مستند را هم از زبان مجابی و دهباشی می‌شنویم چراکه در حین صحبت از وجه نویسندگی جلال غافل نیستند.

مهم‌ترین هدفی که مستند دنبال می‌کند، رَد کردن دیدگاه‌های جانب‌دارانه نسبت به جلال و شناساندن انسانی بوده است که کامو و سارتر نیز ترجمه کرده و اثری چون «سنگی بر گوری» دارد و دیگر نشان ‌دادن جفایی که روشنفکران و گاه جبهه دیگر هر دو با هم نسبت به او کرده‌اند و البته خود او هم تا حد زیادی کم‌تقصیر نبوده است.

مستند نویسنده بودن در فیلم نت

جلال آل‌احمد همان‌طور که جواد مجابی گفته، می‌خواست معلم جامعه باشد و یکهو خشونت همان مدیر مدرسه را می‌گیرد و می‌شود همان آقای فلک‌چی. می‌شود عنکبوت ترسناک گوشه اتاق «خواهرم و عنکبوت». آل‌احمدی که به‌حق نمی‌توان از داستان‌های «مدیر مدرسه» و «سنگی بر گوری»‌اش گذشت.

برای نویسندگان -بدون بغض- آل‌احمد نویسنده «آن‌جا»ست. داستان‌‌هایی که پر از تصویرند، گوشه‌ای از ذهن شما را می‌تراشند و همان‌جا می‌مانند و این آل‌احمد با آل‌احمد توده‌ای و بعدها چندجور آل‌احمد دیگر فرق دارد.

اصلی‌ترین نکته‌ای که مستند «نویسنده ‌بودن» از زبان آدم‌های مختلف هم چند بار بر آن تاکید می‌کند، این است که بیایید آل‌احمد را در دوره‌های مختلف ببینیم. آدمی با تناقضات و پارادوکس‌های پیچیده که در هر دوره آرمانی را دنبال می‌کرده و کوتاه نمی‌آمده است.

او یکدندگی ذهن روشنفکر ایرانی و سختی ذهن مذهبیون را با هم داشته است، پس هر تکه‌اش جداست و به حساب تکه‌ای، همه او را زیر سوال بردن، از یک ذهن ایرادگیر و غرغروتر از ذهن خود آل‌احمد می‌آید.

آیدا مرادی آهنی