لوکیشن فیلم «اجاره‌نشین‌ها» کجاست؟/ آشنایی با محل فیلم‌برداری فیلم مهرجویی

به گزارش فیلم نت نیوز، لوکیشن فیلم «اجاره‌نشین‌ها» را نمی‌توان به یک نشانی دقیق و قابل بازدید در تهران محدود کرد. بر اساس گفته داریوش مهرجویی، خانه اصلی داستان در محدوده میدان صادقیه قرار داشت؛ ساختمانی نیمه‌کاره که برای فیلم‌برداری با دکور تکمیل شد و در پایان نیز در جریان اجرای سکانس فرو ریخت. از سوی دیگر، عوامل فیلم از دو محل جداگانه برای نماهای داخلی و بیرونی استفاده کرده بودند: خیابان پیامبر برای بخش‌هایی از فضای داخلی و محدوده روبه‌روی نیروگاه برق آلستوم برای نمای بیرونی ساختمان. به همین دلیل، امروز آدرس مشخصی از «خانه فیلم اجاره‌نشین‌ها» وجود ندارد.

لوکیشن اصلی فیلم اجاره‌نشین‌ها کجا بود؟

داریوش مهرجویی در گفت‌وگویی درباره ساخت فیلم گفته بود خانه‌ای که در فیلم دیده می‌شود در محدوده میدان صادقیه قرار داشت. این خانه در اصل ساختمانی نیمه‌کاره بود که گروه تولید با افزودن دکور و تغییرات لازم، آن را به ساختمان چندواحدی فیلم تبدیل کرد.

اهمیت این محل فقط به قرارگرفتن دوربین در یک ساختمان آماده محدود نبود. گروه فیلم‌سازی خانه را برای اجرای بخش پایانی داستان آماده کرده بود؛ جایی که ساختمان بر اثر فرسودگی، بی‌توجهی و اختلاف میان ساکنان، سرانجام فرو می‌ریزد. به گفته مهرجویی، خانه پس از تکمیل دکور و فیلم‌برداری سکانس‌های لازم خراب شد و دیگر به شکل اولیه خود باقی نماند. گفت‌وگوی داریوش مهرجویی درباره فیلم اجاره‌نشین‌ها این موضوع را از زبان کارگردان نقل کرده است.

بنابراین، میدان صادقیه را باید محدوده کلی لوکیشن اصلی دانست، نه آدرس قطعی خانه‌ای که بتوان امروز به آن مراجعه کرد.

فیلم اجاره‌نشین‌ها در کدام محله‌های تهران فیلم‌برداری شد؟

روایت عوامل فیلم نشان می‌دهد که برای ساخت اجاره‌نشین‌ها از دو ساختمان یا دو محل متفاوت استفاده شده است. ایرج راد در گفت‌وگویی با خبرگزاری مهر توضیح داده بود که بخش داخلی ساختمان در خیابان پیامبر فیلم‌برداری شد؛ منطقه‌ای که در زمان تولید فیلم هنوز ساخت‌وساز زیادی نداشت و اطراف آن تا حد زیادی بیابانی بود.

برای نمای بیرونی و ظاهر ساختمان نیز از محلی در مقابل نیروگاه برق آلستوم استفاده شد. این توضیح با روایت مربوط به خانه نیمه‌کاره در میدان صادقیه تفاوت دارد و نشان می‌دهد که نباید همه نماهای فیلم را به یک ساختمان واحد نسبت داد. گزارش خبرگزاری مهر درباره پشت صحنه اجاره‌نشین‌ها نیز این روایت را از قول عوامل فیلم منتشر کرده است.

عزت الله انتظامی می گفت اگر یک شب فیلمبرداری طول بکشد، ممکن است گرگ‌ها ما را تکه پاره کنند. ساختمان بیرونی و نمای ظاهری ساختمان “اجاره‌نشین ها” نیز روبروی نیروگاه برق آلستوم بود که تمام اطراف این نیروگاه نیز بیابان بود.

پس در بررسی محل فیلم‌برداری اجاره‌نشین‌ها باید میان سه موضوع تفاوت گذاشت:

این اطلاعات، محدوده‌های فیلم‌برداری را مشخص می‌کنند؛ اما برای هیچ‌کدام نشانی دقیق پلاک یا موقعیت قابل بازدید عمومی ارائه نمی‌دهند.

آیا ساختمان فیلم اجاره‌نشین‌ها هنوز وجود دارد؟

ساختمان اصلی فیلم به شکل فعلی وجود ندارد. خانه نیمه‌کاره برای اجرای سکانس‌های فیلم تکمیل و سپس در روند تولید تخریب شد. بنابراین آدرس خانه فیلم اجاره‌نشین‌ها را نباید مانند خانه یک شخصیت مشهور یا یک بنای تاریخی، مقصدی برای بازدید در تهران دانست.

ممکن است بخش‌هایی از محدوده خیابان پیامبر یا اطراف نیروگاه آلستوم در شهر امروز همچنان قابل شناسایی باشد، اما ساختمان‌های اطراف، خیابان‌ها و کاربری زمین‌ها در طول چند دهه تغییر کرده‌اند. همچنین منابع موجود، پلاک یا نشانی دقیق محل را ثبت نکرده‌اند. مراجعه به یک ساختمان امروزی با این تصور که همان خانه فیلم است، پشتوانه مستندی ندارد.

ماجرای تخریب ساختمان در فیلم اجاره‌نشین‌ها چه بود؟

فروریختن ساختمان، یکی از مهم‌ترین و به‌یادماندنی‌ترین بخش‌های فیلم است. این اتفاق فقط با تدوین، جلوه‌های تصویری یا تصویرهای کوتاه از یک دکور کوچک ساخته نشد؛ گروه تولید، ساختمانی نیمه‌کاره را برای اجرای صحنه آماده کرده بود.

در داستان، ساختمان آپارتمان شماره ۱۹ بر اثر فرسودگی، مشکلات فنی و اختلاف میان ساکنان در وضعیت ناپایداری قرار دارد. ماجرای شکستن منبع آب و جاری‌شدن سیل در راهروها نیز به اوج بحران کمک می‌کند. گزارش‌های پشت صحنه از این حکایت دارند که برای اجرای جریان آب، منبع بزرگی در نظر گرفته شد و بازیگران در برابر فشار آب بازی کردند.

اجرای سکانس تخریب با امکانات سینمای ایران در دهه ۱۳۶۰ دشوار و پرخطر بود. به همین دلیل، خاطرات عوامل فیلم درباره آسیب‌دیدن بازیگران و دشواری فیلم‌برداری در محیط‌های نیمه‌ساخته، بخشی از شهرت پشت صحنه اجاره‌نشین‌ها را شکل داده است.

فیلم اجاره‌نشین‌ها چه زمانی ساخته شد و چه بازیگرانی داشت؟

اجاره‌نشین‌ها به نویسندگی و کارگردانی داریوش مهرجویی در سال ۱۳۶۵ ساخته شد و از آثار مهم سینمای ایران در دهه ۱۳۶۰ به شمار می‌رود. فیلم داستان ساختمانی چندواحدی را روایت می‌کند که مالک آن در خارج از کشور از دنیا رفته و ملک بدون وارث مشخص باقی مانده است. ساکنان هرکدام منافع و نگاه متفاوتی دارند و مشکلات ساختمان، اختلاف‌های آن‌ها را آشکارتر می‌کند.

بازیگران اصلی فیلم عبارت‌اند از:

• عزت‌الله انتظامی؛
• اکبر عبدی؛
• حمیده خیرآبادی؛
• ایرج راد؛
• فریماه فرجامی.

فیلم با ترکیب طنز اجتماعی، موقعیت‌های پرتنش و نقد بی‌توجهی به مسئولیت جمعی، تصویری از زندگی آپارتمانی و مناسبات همسایه‌ها ارائه می‌دهد. ساختمان در فیلم فقط یک پس‌زمینه نیست؛ خرابی آن به نمادی از بی‌نظمی، اختلاف و مسئولیت‌گریزی ساکنان تبدیل می‌شود.

برای دیدن لوکیشن‌های سینمایی تهران کجا اقامت کنیم؟

لوکیشن‌های فیلم‌های قدیمی تهران همیشه به شکل بنای سالم یا نشانی قابل بازدید باقی نمانده‌اند. بااین‌حال، علاقه‌مندان سینمای ایران می‌توانند محدوده‌های مرتبط با فیلم‌ها را در کنار محله‌های قدیمی، سینماها، موزه‌ها و بناهای شهری در برنامه گشت‌وگذار خود قرار دهند. برای چنین برنامه‌ای، دسترسی به بزرگراه‌ها، مترو و مسیرهای مختلف شهر اهمیت بیشتری از نزدیکی به یک لوکیشن خاص دارد.

اگر برای گشت‌وگذار در محله‌های تهران و بازدید از مکان‌های مرتبط با فیلم‌های خاطره‌انگیز به پایتخت سفر می‌کنید، بهتر است پیش از سفر گزینه‌های رزرو هتل در تهران را بررسی کنید تا محل اقامتتان با برنامه بازدیدها هماهنگ باشد.

سؤالات متداول

لوکیشن فیلم اجاره‌نشین‌ها کجاست؟

بر اساس روایت‌های موجود، خانه اصلی فیلم در محدوده میدان صادقیه قرار داشت. خیابان پیامبر برای بخش‌هایی از فضای داخلی و محدوده روبه‌روی نیروگاه برق آلستوم برای نمای بیرونی ساختمان استفاده شد.

خانه فیلم اجاره‌نشین‌ها در کدام محله تهران بود؟

محدوده کلی خانه اصلی، میدان صادقیه گزارش شده است؛ اما برای نماهای داخلی و خارجی از محل‌های جداگانه استفاده شد. به همین دلیل نمی‌توان یک محله را نشانی کامل همه صحنه‌ها دانست.

آیا ساختمان فیلم اجاره‌نشین‌ها هنوز وجود دارد؟

خیر. ساختمان نیمه‌کاره‌ای که برای فیلم آماده شده بود، در جریان تولید و اجرای سکانس تخریب از بین رفت. نشانی مشخصی برای بازدید از ساختمان اصلی وجود ندارد.

فیلم اجاره‌نشین‌ها در چه سالی ساخته شد؟

این فیلم به کارگردانی داریوش مهرجویی در سال ۱۳۶۵ ساخته شد و بازیگرانی مانند عزت‌الله انتظامی، اکبر عبدی، حمیده خیرآبادی، ایرج راد و فریماه فرجامی در آن ایفای نقش کردند.