شما می‌دونید «چی؛ چطور ساخته میشه؟»

به گزارش فیلم‌نت نیوز، از صبح که بیدار می‌شویم تا شب که به رختخواب می‌رویم با وسیله‌های مختلفی سروکار داریم که هر کدامشان به نسبت کارآیی که دارند، در نظر ما مهم‌تر یا کم‌اهمیت‌تر جلوه می‌کنند. البته وسیله‌هایی هم وجود دارند که برخورد مستقیمی با آن‌ها نداریم و حتی ممکن است هرگز آن‌ها را در نزدیکی خودمان نبینیم، اما به‌طور غیرمستقیم بر زندگی ما در دنیای شلوغ امروز تاثیر می‌گذارند. گاهی هم ممکن است از خودمان پرسیده باشیم، آن وسیله پرکاربردی که در ساعت‌های طولانی روز در دست داریم چگونه ساخته شده است. مداد یا خودکاری که به‌طور مداوم در محل کار از آن استفاده می‌کنیم، چگونه و از چه موادی ساخته شده و این مواد در چه فرآیندی با یکدیگر ترکیب شده‌اند تا به این محصول نهایی برسند؟ این سوال‌ها از حس کنجکاوی انسان سرچشمه می‌گیرند؛ ویژگی مهمی که از آغاز تاریخ بشر همراه او بوده تا بتواند به راز آفرینش پدیده‌ها در جهان هستی پی ببرد.

مستند «چی؛ چطور ساخته میشه؟» (How It’s Made) یکی از آن آثاری است که خیلی ساده سراغ همین سوال های می‌رود. همه ما دست‌کم یک بار در زندگی روزمره‌مان از خودمان پرسیده‌ایم: وسیله‌های پرکاربردی که هر روز در دست داریم، چگونه ساخته شده‌اند؟

مستند «چی؛ چطور ساخته میشه؟» مجموعه پرطرفداری به کارگردانی گابریل هاس است که پخش خود را از سال ۲۰۰۱ آغاز کرد و در مدت زمان کوتاهی با استقبال شگفت‌انگیز مخاطبان کانادایی و آمریکایی مواجه شد. نکته جالب درباره این مجموعه از همین‌جا آغاز می‌شود؛ مستندی که بیش از ۲۵ سال از ساخته‌شدنش می‌گذرد، چگونه به موضوع بحث ما در این مطلب تبدیل شده است؟

تماشای چی؛ چطور ساخته میشه؟ با زیرنویس فارسی در فیلم‌نت

تصویر، برگ برنده مستند

«چی؛ چطور ساخته میشه؟» در روایت خود بیش از هر چیز به قدرت تصویر تکیه می‌کند. از خط تولید بطری‌های شیشه‌ای نوشابه گرفته تا مراحل ساخت دستگاه‌های فروش خودکار، دوربین آن‌قدر دقیق و حساب‌شده جزئیات را ثبت می‌کند که حتی اگر صدای راوی حذف شود، بخش عمده‌ای از روایت همچنان قابل‌درک است به همین دلیل، جذابیت این مجموعه تنها به توضیحات راوی وابسته نیست؛ تصاویر به‌تنهایی بار اصلی روایت را به دوش می‌کشند.

در واقع، این مستند مخاطب را به مکان‌هایی می‌برد که معمولا دسترسی به آن‌ها برای عموم امکان‌پذیر نیست؛ از کارخانه‌ها و کارگاه‌های صنعتی گرفته تا خطوط تولید محصول‌هایی که هر روز از آن‌ها استفاده می‌کنیم. همین دسترسی به دنیای پشت پرده تولید، یکی از مهم‌ترین دلایلی است که تماشای «چی؛ چطور ساخته میشه؟» را برای بسیاری از مخاطبان به تجربه‌ای جذاب و کنجکاوی‌برانگیز تبدیل می‌کند.

از مستندی موفق تا یک فرمول ماندگار

موفقیت «چی؛ چطور ساخته میشه؟» فقط به محبوبیت آن در بین مخاطبان خودش محدود نماند، بلکه بر ساخت مجموعه‌های مستند دیگری با همین سبک و سیاق نیز تاثیر گذاشت. برنامه‌های مشابه که تعدادشان کم نیست و به‌ویژه بر صنعت، فناوری یا تولید مواد غذایی تمرکز دارند، از همان فرمولی استفاده کردند که این مجموعه را در میان مخاطبان بین‌المللی محبوب کرد؛ یعنی ورود به دل کارخانه‌ها، نمایش مرحله‌به‌مرحله فرآیند تولید و روایتی ساده و قابل‌فهم، بنابراین می‌توان گفت با مستندی جریان‌ساز طرف هستیم که بر تاریخ تولید برنامه‌های تلویزیونی هم تاثیر گذاشته است.

چرا برای مخاطب امروز جذاب است؟

مستندهای زیادی در طول چند دهه اخیر تولید و منتشر شده‌اند که با وجود موضوعات جالب و استفاده از چهره‌های شناخته‌شده مثل بازیگران، هنرمندان، ورزشکاران و سایر چهره‌های معروف، نتوانسته‌اند در درازمدت مخاطبانی را به سمت خود جذب کنند. در «چی؛ چطور ساخته میشه؟» هیچ چهره معروفی به‌عنوان مجری یا راوی برنامه حضور ندارد پس می‌توان گفت این خودِ وسایل، شیوه ساخت و کاربردشان است که برای مخاطب جذابیت ایجاد می‌کند.

این مستند از مزیت دیگری هم برخوردار است و آن توضیح‌دادن بسیار ساده درباره ساختن وسیله‌هاست؛ به شکلی که از نوجوانان تا بزرگسالان، با هر میزان از تحصیلات، می‌توانند مطالب مطرح‌شده در آن را متوجه شوند. این سادگی حتی در اجزای سازنده اثر هم رعایت شده است مثل موسیقی مینیمال و ریتم تند تدوین.

راز ماندگاری «چی؛ چطور ساخته میشه؟» را باید در همین سادگی جست‌وجو کرد؛ مستندی که بدون پیچیده‌کردن روایت و تنها با تکیه بر حس کنجکاوی مخاطب، پس از گذشت بیش از ۲ دهه همچنان برای نسل جدید بینندگان هم جذاب و تماشایی مانده است. در روزگاری که شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های ویدیویی پر از ویدیوهای کوتاه درباره خط تولید کارخانه‌ها و فرآیند ساخت محصولات هستند، شاید در نگاه اول تصور شود مجموعه‌ای مثل این دیگر جذابیت گذشته را ندارد، اما تفاوت این مستند دقیقا در همین نقطه آشکار می‌شود.

این مجموعه صرفا مجموعه‌ای از تصاویر صنعتی نیست؛ بلکه با انتخاب هوشمندانه سوژه‌ها، ریتم دقیق تدوین و روایتی منظم، مخاطب را قدم‌به‌قدم در مسیر شکل‌گیری یک محصول همراه می‌کند. برخلاف ویدیوهای کوتاه شبکه‌های اجتماعی که معمولا تنها بخشی از فرآیند تولید را نشان می‌دهند، این مستند از نخستین ماده خام تا لحظه بسته‌بندی محصول نهایی را دنبال می‌کند و همین کامل‌بودن روایت است که تجربه‌ تماشای آن را از دیدن یک کلیپ کوتاه متمایز می‌کند.

هر قسمت، کنجکاوی بیننده را از نخستین مرحله تولید تا محصول نهایی حفظ می‌کند و نمی‌گذارد این فرآیند به نمایش صرف ماشین‌آلات و خطوط مونتاژ تبدیل شود. شاید فناوری‌های به‌کاررفته در برخی قسمت‌های قدیمی امروز پیشرفته‌ترین نمونه‌های موجود نباشند و حتی برخی از دستگاه‌هایی که در قسمت‌های اولیه دیده می‌شوند دیگر در خطوط تولید امروزی استفاده نشوند، اما شیوه روایت مستند همچنان تازگی خود را حفظ کرده و از این نظر، اثری فراتر از زمان ساخت خودش باقی مانده است. همین ویژگی باعث می‌شود «چی؛ چطور ساخته میشه؟» حتی پس از گذشت بیش از ۲ دهه، هنوز هم برای علاقه‌مندان به مستند، فناوری، صنعت و حتی مخاطبانی که فقط می‌خواهند بدانند اشیای روزمره چگونه ساخته می‌شوند، اثری دیدنی و سرگرم‌کننده باشد.

این مستند نشان می‌دهد که پیچیدگی داستان یا حضور چهره‌های معروف، تنها راه جذب مخاطب نیست و گاهی نمایش صادقانه یک فرآیند واقعی، به‌تنهایی می‌تواند ساعت‌ها مخاطب را پای صفحه نمایش نگه دارد.

در نهایت، «چی؛ چطور ساخته میشه؟» مستندی است که بیش از آنکه درباره کارخانه‌ها باشد، درباره کنجکاوی پایان‌ناپذیر انسان است؛ همان کنجکاوی که از کودکی همراه هر یک از ماست و هیچ‌گاه حتی در دنیای پرشتاب امروز، از بین نمی‌رود.

عماد متین