آیندهنگری اکونومیست درباره هالیوود چه بود؟
به گزارش فیلمنتنیوز، هالیوود سالهاست برای جذب مخاطب به شخصیتها و داستانهایی متکی است که پیشتر امتحان خود را پس دادهاند. دنبالهها، پیشدرآمدها، بازسازیها و جهانهای سینمایی تکراری به بخش جداییناپذیر برنامه استودیوهای بزرگ تبدیل شدهاند. با این حال، نشانههایی وجود دارد که نشان میدهد این فرمول همیشگی ممکن است دیگر به اندازه گذشته کارآمد نباشد. مجله اکونومیست در ویژهنامه سالانه خود که معروف شده است آینده را پیش بینی می کند، درباره چشمانداز جهان در سال ۲۰۲۷، در بخشی با عنوان بازآفرینی هالیوود (Rebooting Hollywood)، پرسشی را مطرح میکند که میتواند برای آینده صنعت سینما تعیینکننده باشد: با توجه به موفقیت فیلمهای کمهزینهای که یوتیوبرها تولید میکنند، آیا مخاطب به دنبال چیزهای تازه است؟
اکونومیست در توضیح این روند به مجموعه «جنگ ستارگان» (Star Wars) اشاره میکند که همچنان برای جذب مخاطبان تازه تلاش میکند. این مجله در عین حال، موفقیت تولیدات کمهزینه یوتیوبرها را نشانهای قابلتوجه میداند و احتمال میدهد تماشاگران بیش از گذشته به دنبال داستانها و تجربههای تازه باشند. انتخاب این موضوع برای ویژهنامه سال ۲۰۲۷ از آن جهت اهمیت دارد که هالیوود در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری به فرنچایزها و مالکیتهای فکری شناختهشده وابسته شده است؛ رویکردی که اگرچه از نظر اقتصادی قابل درک است، اما پرسشهایی درباره آینده خلاقیت در سینما به وجود آورده است.

سرمایهگذاری روی برندی که پیشتر مخاطب خود را پیدا کرده، برای استودیوها کمریسکتر از تولید اثری کاملا تازه به نظر میرسد. به همین دلیل، دنبالههای متعدد مجموعههای ابرقهرمانی، بازسازی انیمیشنهای قدیمی و بازگشت شخصیتهای چند دهه قبل، بخش بزرگی از برنامه تولید استودیوها را تشکیل میدهند. در برخی موارد نیز تماشای یک فیلم به تجربهای مستقل محدود نمیشود و مخاطب برای دنبال کردن کامل داستان باید چند فیلم و حتی سریالهای مرتبط را تماشا کند. این وضعیت میتواند بهجای ایجاد هیجان، ورود تماشاگران تازه به یک مجموعه را دشوار کند.
منتقدان چه میگویند؟
منتقدان سینما مدتهاست نسبت به این روند هشدار میدهند. سیان کین، منتقد گاردین، در مقالهای با عنوان «همه از دنبالهها خسته شدهایم، اما هالیوود به ما شرک ۵ میدهد» در ژوئیه ۲۰۲۴، ترس استودیوها از پذیرفتن ریسک را یکی از دلایل اشباع سینما از دنبالهها و بازسازیها دانست. او معتقد بود هالیوود بهجای سرمایهگذاری روی داستانهای تازه، بیش از اندازه به مالکیتهای فکری شناختهشده متکی شده و این رویکرد فضای تولید فیلمهای مستقل و میانهزینه را محدود کرده است.
این نگرانیها فقط به برداشت منتقدان محدود نیست. گزارش پژوهشی مشترک موسسه نشنال ریسرچ گروپ و نشریه دِ رپ که در دسامبر ۲۰۲۵ منتشر شد، اطلاعات قابلتوجهی درباره سلیقه مخاطبان آمریکایی ارائه میدهد. بر اساس نظرسنجی سال گذشته، ۷۲ درصد پاسخدهندگان گفتهاند خواهان فیلمهای اورجینال بیشتری در سینماها هستند. همچنین ۴۳ درصد با این گزاره موافق بودهاند که تعداد فرنچایزها بیش از اندازه زیاد شده است. این رقم در پژوهش سال ۲۰۲۳ برابر با ۳۹ درصد بود.
این ارقام نشان میدهد که تقاضا برای داستانهای تازه وجود دارد، هرچند موفقیت بعضی دنبالهها همچنان از ظرفیت تجاری فرنچایزها حکایت دارد. «درون و بیرون ۲» (Inside Out 2) نمونهای از همین موفقیتهاست که نشان داد ادامه یک داستان، در صورت برخورداری از ایده و اجرای مناسب، همچنان میتواند مخاطبان گستردهای پیدا کند.
یوتیوب؛ سلاح فیلمسازان مستقل
در همین نقطه است که ظهور فیلمسازان اینترنتی اهمیت پیدا میکند؛ همان پدیدهای که اکونومیست در بررسی آینده هالیوود به آن توجه نشان داده است. مارک فیشباخ، مشهور به مارکپلییر (Markiplier)، نمونه شاخص این جریان است. او که با ویدئوهای بازیهای رایانهای در یوتیوب به شهرت رسید، فیلم ترسناک و علمیتخیلی «ریه آهنین» (Iron Lung) را با سرمایه شخصی تولید کرد. این فیلم که بر اساس یک بازی ویدیویی ساخته شده است، با بودجهای حدود ۳ میلیون دلار تولید شد و فیشباخ علاوه بر نویسندگی و کارگردانی، نقش اصلی آن را نیز بازی کرد. او پس از ناکامی در یافتن یک توزیعکننده مناسب، تصمیم گرفت فیلم را بهصورت مستقل اکران کند. نتیجه، فروش جهانی بیش از ۵۱ میلیون دلار بود؛ رقمی چشمگیر برای یک تولید مستقل با چنین بودجهای.

نمونه دیگر، کین پارسونز، فیلمساز جوانی است که با نام کین پیکسلز (Kane Pixels) در یوتیوب شناخته میشود. مجموعه ویدیوهای ترسناک او با عنوان «هزارتوی اتاقهای پشتی» (Backrooms) که از یک پدیده اینترنتی الهام گرفته بود، زمینه ساخت فیلم بلندی را فراهم کرد که استودیوی مستقل A24 آن را تولید کرد. این فیلم با بودجه حدود ۱۰ میلیون دلار، در سراسر جهان بیش از ۴۰۰ میلیون دلار فروش داشت و به یکی از موفقترین آثار تجاری این استودیو تبدیل شد. موفقیت آن نشان داد که یک ایده شکلگرفته در فضای اینترنت میتواند به محصولی با ظرفیت تجاری گسترده در سینما تبدیل شود.
کری بارکر نیز نمونه دیگری از این مسیر است. او پیش از ورود به سینمای حرفهای، با ساخت ویدئوهای کوتاه و آثار ترسناک در یوتیوب شناخته شده بود. فیلم «وسواس» (Obsession) را با بودجهای کمتر از یک میلیون دلار ساخت و این اثر پس از نمایش در جشنواره تورنتو، به یکی از شگفتیهای تجاری سال ۲۰۲۶ تبدیل شد. فروش جهانی آن از مرز ۵۰۰ میلیون دلار عبور کرد. بارکر پیشتر فیلم ترسناک «شیر و سریال» (Milk & Serial) را بهصورت رایگان در یوتیوب منتشر کرده بود؛ اثری که پس از استقبال کاربران، مسیر ورود او به صنعت حرفهای سینما را هموار کرد.
اهمیت این نمونهها فقط در نسبت میان بودجه و فروش آنها نیست. مارکپلییر، کین پارسونز و کری بارکر پیش از ساخت فیلم بلند، مخاطبان خود را در فضای آنلاین پیدا کرده بودند. آنها برخلاف بسیاری از فیلمسازان تازهکار، برای معرفی نخستین آثار سینماییشان از نقطه صفر شروع نکردند. جامعهای از تماشاگران از قبل با جهان فکری و شیوه داستانگویی آنها آشنا بود و همین ارتباط مستقیم میتوانست در معرفی و فروش فیلم نقش مهمی داشته باشد. گزارش آسوشیتدپرس درباره ورود نسل جدید فیلمسازان اینترنتی به هالیوود نیز به همین امتیاز اشاره میکند و از تغییر مسیر کشف استعدادها در صنعت سینما میگوید.
آینده فرانچایزها واقعا در خطر است؟
البته همه نگاهها به آینده فرنچایزها بدبینانه نیست. کریستوفر نولان، کارگردان «اوپنهایمر» (Oppenheimer)، در سال ۲۰۲۳ و در واکنش به انتقادهای اسکورسیزی از سلطه فیلمهای ابرقهرمانی، از نقش اقتصادی فرنچایزها دفاع کرد. نولان معتقد بود آثار شناختهشدهای که میتوانند مخاطبان زیادی را به سینما بیاورند، بخش مهمی از اقتصاد هالیوود است و درآمد حاصل از آنها به تولید و توزیع فیلمهای دیگر نیز کمک میکند. از نظر او، آثار تجاری بزرگ و فیلمهای اورجینال نباید در تقابل با یکدیگر تعریف شوند؛ صنعت سینما به هر ۲ نیاز دارد.
تاریخ سینما نیز نمونههای موفق فراوانی از دنبالههایی دارد که حتی از فیلم نخست فراتر رفتهاند. موفقیت «پدرخوانده: ۲» (The Godfather Part II)، «نابودگر ۲: روز داوری» (Terminator 2: Judgment Day) و «پدینگتون ۲» (Paddington 2) نشان میدهد که ادامه دادن یک داستان میتواند به خلق تجربهای تازه و ارزشمند منجر شود بنابراین مساله صرفا دنبالهبودن یک فیلم نیست، بلکه این است که آیا اثر تازه، ایدهای مستقل و ضرورتی خلاقانه دارد یا تنها از شهرت قسمتهای قبلی استفاده میکند.
موفقیت فیلمهای اینترنتی لزوما به معنای شکست فرنچایزها نیست، اما نشان میدهد انحصار استودیوهای بزرگ بر کشف استعداد، ساخت فیلم و جذب مخاطب در حال شکستهشدن است. استودیوها همچنان سرمایه، امکانات تولید و قدرت توزیع گستردهای در اختیار دارند، اما دیگر تنها مسیر ورود یک ایده به سینما نیستند. فیلمسازی که در یوتیوب مخاطبان خود را پیدا کرده، میتواند با هزینهای بسیار کمتر وارد رقابت شود و حتی توجه استودیوهای بزرگ را به خود جلب کند.
شاید این همان تغییری باشد که اکونومیست در چشمانداز هالیوود به آن توجه کرده است. آینده سینما لزوما در حذف فرنچایزها یا جایگزینی استودیوهای بزرگ با تولیدکنندگان اینترنتی خلاصه نمیشود. مساله، تغییر موازنه میان بازیگران قدیمی و تازه است؛ تغییری که استودیوها را وادار میکند برای حفظ مخاطبان خود بیش از گذشته به کیفیت ایدهها و توانایی ارتباط با تماشاگران توجه کنند. در دورانی که یک فیلمساز مستقل میتواند با اتکا به مخاطبان آنلاین خود به موفقیتی چشمگیر برسد، شهرت یک نام بهتنهایی برای فروش بلیت کافی نیست. هالیوود برای ادامه حیات، همچنان به فرنچایزهای محبوب نیاز دارد، اما بیش از هر زمان دیگری به داستانهای تازه هم محتاج است.
جهانگیر شاهولد




