«گاز اشکآور»؛ روایت اعتراض مردم گرجستان/ دولت پول نداد و جلوی فیلم را گرفت
به گزارش فیلمنت نیوز به نقل از هالیوود ریپورتر، فیلم سینمایی «گاز اشکآور» (Tear Gas) به کارگردانی اوتا بریا (Uta Beria)، اثری است که مرزهای میان سینمای داستانی و مستند را درهم نوردیده و به یکی از خبرسازترین پروژههای اخیر سینمای گرجستان تبدیل شده است. این فیلم که قرار است در هفتاد و نهمین دوره جشنواره بینالمللی فیلم لوکارنو (Locarno Film Festival) در بخش رقابتی «سینماگران زمان حال» اکران جهانی شود، فراتر از یک اثر هنری، به عنوان یک اقدام مقاومتی در برابر محدودیتهای آزادی بیان و فشارهای سیاسی شناخته میشود. هفتاد و نهمین دوره جشنواره فیلم لوکارنو از تاریخ ۵ تا ۱۵ آگوست ۲۰۲۶ (۱۴ تا ۲۵ مرداد ۱۴۰۵) در کشور سوییس برگزار میشود.
«گاز اشکآور»؛ داستان خانوادهای در قلب آشوب
فیلم روایتگر زندگی النه، دختر ۱۶ سالهای است که به همراه خانوادهاش که هنوز از زخمهای جنگهای گذشته رنج میبرند، ناخواسته به درون تظاهرات گسترده مردم در تفلیس، پایتخت گرجستان، کشیده میشوند. خیابانهایی که زمانی مسیرهای روزمره بودند، اکنون به میدان نبردی برای آزادی تبدیل شدهاند و این خانواده را مجبور میکنند تا نه تنها با تهدیدهای خارجی، بلکه با تضادهای درونی که آنها را در آستانه فروپاشی قرار داده بود، مواجه شوند.
اوتا بریا، کارگردان اثر که پیش از این با فیلم «اعداد منفی» (Negative Numbers) شناخته شده بود، در این فیلم به دنبال نمایش تاثیرات روانی و اجتماعی سیاست بر نهاد خانواده است.
چالش بیسیم و پرچمها
تولید این پروژه ۵ سال به طول انجامید و تیم سازنده با چالشهایی دستوپنجه نرم کرد که در سینمای متعارف کمتر دیده میشود. بخشهای اصلی فیلم در جریان اعتراضات واقعی تفلیس علیه قانون موسوم به «عوامل خارجی» یا همان «قانون روسیه» فیلمبرداری شده است. این اعتراضات که بیش از ۶۰۰ روز بدون وقفه ادامه داشته، ناشی از ترس مردم گرجستان از بازگشت به دوران اقتدارگرایی و دور شدن از رویاهای پیوستن به ناتو (NATO) و اتحادیه اروپا است.
یکی از عجیبترین نکات تولید، سیستم ارتباطی تیم فیلمبرداری بود. به دلیل اینکه مقامات دولتی تظاهرات را سازماندهی شده میدانستند، تیم تولید از بیسیم استفاده نکرد تا مبادا پلیس آنها را به عنوان سازماندهندگان اعتراضات بازداشت کند. در عوض، آنها از پرچمهای رنگی برای علامتدهی در میان جمعیت هزاران نفری استفاده میکردند.
اوتا بریا در گفتوگو با رسانهها فاش کرد که بازیگران ساعتها در نقش خود میماندند و گاهی در میان سیل جمعیت گم میشدند، در حالی که دوربین با لنزهای تله از فاصلهای بسیار دور آنها را شکار میکرد.
سانسور نهادی و فشارهای مالی در مسیر ساخت «گاز اشکآور»
ساخت این فیلم با مخالفتهای شدید داخلی روبهرو بود. مرکز ملی فیلم گرجستان (GNFC) که ابتدا قراردادی را در دسامبر ۲۰۲۲ با پروژه امضا کرده بود، از پرداخت قسط دوم بودجه خودداری کرد. تیم تولید به مدت ۱۸ ماه و با وجود پیگیریهای مکرر، هیچ پاسخی دریافت نکرد و در نهایت مجبور شد با کاهش هزینهها و جذب سرمایههای مستقل، فیلم را به اتمام برساند.
فشارها حتی پس از اتمام فیلم نیز ادامه یافت؛ زمانی که خبر حضور فیلم در لوکارنو منتشر شد، مرکز ملی فیلم گرجستان نامهای تهدیدآمیز ارسال کرد و اکران عمومی فیلم را غیرقانونی دانست، هرچند جشنواره لوکارنو تاکید کرده است که اکران جهانی طبق برنامه در تاریخ ۱۲، ۱۳ و ۱۴ اوت (۲۱، ۲۲ و ۲۳ مرداد) انجام خواهد شد.
افتخارات بینالمللی و نمادگرایی
عنوان «گاز اشکآور» پیش از اکران جهانی، در بخش صنعت جشنواره بینالمللی فیلم روتردام (IFFR Pro) در سال ۲۰۲۵ موفق به کسب دو جایزه معتبر شامل جایزه توانمندسازی HBF و جایزه Outward Gaze به ارزش مجموعا ۲۰۰۰۰ یورو شده بود. این فیلم محصول مشترک شرکتهای ۱۹۹۱ Productions از گرجستان، Tripode Productions از فرانسه و ۷۰ Steps از آلمان است و کمپانی کروات «اسپلیت اسکرین» (Split Screen) مسئولیت فروش بینالمللی آن را برعهده دارد.
اوتا بریا درباره علت انتخاب نام فیلم میگوید: گاز اشکآور سلاحی است که برای متفرق کردن، به گریه انداختن و مسدود کردن راه تنفس ما ساخته شده است، اما وقتی آن را استنشاق میکنید و وحشت وجودتان را میگیرد، غریزه به شما فرمان میدهد که برای حفظ عزیزترین داشتههایتان بجنگید. در واقع، گاز اشکآور ما را مجبور میکند برای یکدیگر بجنگیم و ما را به هم نزدیکتر میکند.
یاسمن امیریان
