«سیمرغ نامه» فقط برای کودک نیست/ آینده تئاتر می‌تواند در همزیستی با پلتفرم‌ها باشد

مریم شریف‌زاده کارگردان نمایش «سیمرغ نامه» که نسخه فیلم‌تئاتر آن به‌تازگی از پلتفرم فیلم‌نت به‌صورت آنلاین در دسترس عموم قرار گرفته است در گفت‌وگو با خبرنگار فیلم‌نت نیوز درباره نمایش آنلاین این اثر اظهار کرد: بسیاری از مخاطبان نه فقط به دلیل فاصله جغرافیایی، بلکه به دلیل شرایط خانوادگی، شغلی، هزینه سفر یا حتی اینکه اجرای مورد نظرشان فقط چند شب روی صحنه بوده است امکان آمدن به سالن را ندارند و عرضه در پلتفرم این امکان را ایجاد می‌کند تا نمایشی که زمانی و مکانی محدود داشته است، بعد از اجرا هم بتواند مخاطب پیدا کند.

نمایش آنلاین فیلم‌تئاتر؛ عبور از محدودیت‌های زمان و مکان

این کارگردان تئاتر با اشاره به اینکه برای «سیمرغ‌نامه» این مساله اهمیت ویژه‌ای دارد چون مخاطب آن فقط در تهران نیست، توضیح داد: وقتی اثری با ادبیات کلاسیک ایران، موسیقی ایرانی و ارکسترال و مخاطب کودک و نوجوان و عام ساخته می‌شود، طبیعی است که بخواهیم مخاطبش در شهرهای دیگر ایران هم بتواند آن را ببیند.

وی با تاکید بر اینکه عرضه آنلاین فیلم‌تئاتر می‌تواند تئاتر را از «مصرف لحظه‌ای» خارج کند، توضیح داد: تئاتر ذاتا هنری موقتی است، اگر شما امشب روی صحنه باشید و من نتوانم به دیدن نمایش بیایم، ممکن است آن تجربه برای همیشه از دست برود، اما فیلم‌تئاتر یک سند هنری ایجاد می‌کند؛ یعنی بخشی از آن اجرا برای سال‌ها باقی می‌ماند و نسل دیگری هم می‌تواند آن را ببیند. این برای آثاری که با کودکان و نوجوانان کار می‌کنند حتی مهم‌تر است چون مثلا کودکی که امروز ۱۰ ساله است، چند سال بعد می‌تواند اجرای قدیمی خودش یا یک اثر متعلق به نسل قبل را ببیند.

همزیستی سالن تئاتر و پلتفرم برای ماندگاری آثار نمایشی

کارگردان نمایش «سیمرغ نامه» گفت: سومین نکته در نمایش فیلم‌تئاترها این است که تئاتر می‌تواند با اکران آنلاین یا نمایش در پلتفرم ها، مخاطب جدید پیدا کند. ممکن است کسی اصلا اهل تئاتر نباشد، اما در یک پلتفرم با یک فیلم‌تئاتر مواجه شود و آن را ببیند. اگر اثر برایش جذاب باشد، احتمال دارد بعدا برای دیدن تئاتر زنده به سالن برود، بنابراین من پلتفرم را الزاما رقیب سالن نمی‌بینم و اگر درست طراحی شود، می‌تواند دروازه ورود مخاطب جدید به تئاتر باشد. اتفاقا راه‌اندازی بخش «تئاتربازها» در فیلم‌نت و قرار گرفتن مجموعه‌ای از آثار تئاتری در آن، نشان می‌دهد که این مسیر دارد به یک کانال مستقل برای دسترسی به تئاتر تبدیل می‌شود.

شریف‌زاده تاکید کرد: چهارمین حسن اکران و عرضه فیلم‌تئاترها این است که تئاتر می‌تواند مخاطب بین‌نسلی پیدا کند. برای اثری مثل «سیمرغ‌نامه»، خانواده می‌تواند با هم آن را ببینند. ممکن است پدر و مادر فرصت رفتن به سالن را نداشته باشند، اما در خانه بتوانند اثر را با فرزندشان ببینند و بعد درباره عطار، منطق‌الطیر، موسیقی یا شخصیت‌های نمایش صحبت کنند.

این کارگردان تئاتر در ادامه اظهار کرد: بخش دیجیتال باعث می‌شود اجرای یک هنرمند برای مدت بسیار طولانی‌تری قابل مشاهده و قضاوت باشد. در تئاتر، یک اجرای ضعیف ممکن است یک شب اتفاق بیفتد و تمام شود، اما وقتی ضبط می‌شود، همان اجرا می‌تواند سال‌ها باقی بماند. از یک طرف این حسن است، چون اثر ماندگار می‌شود و از طرف دیگر مسئولیت هنرمند را بیشتر می‌کند.

نمایش «سیمرغ نامه» را در فیلم نت ببینید

فیلم‌تئاتر جایگزین اجرای زنده نیست

وی با تاکید بر ماندگاری اثر در قالب فیلم‌تئاتر اظهار کرد: به نظر من حضور «سیمرغ‌نامه» در پلتفرمی مثل فیلم‌نت را نباید صرفا یک اکران دیگر دانست؛ بلکه این اتفاق، امکان دیگری برای زیستن یک اثر نمایشی است. تئاتر ذاتا هنری زنده و وابسته به زمان و مکان است ولی پلتفرم این مرز را تا حد زیادی از بین می‌برد و اجازه می‌دهد یک اثر بعد از پایان اجرای صحنه‌ای هم به زندگی خودش ادامه بدهد. برای من این موضوع در «سیمرغ‌نامه» اهمیت بیشتری دارد، چون این اثر با ادبیات و موسیقی ایرانی و برای نسل کودک و نوجوان شکل گرفته است. دوست دارم مخاطبی که شاید هیچ‌وقت امکان حضور در سالن را نداشته است، بتواند با جهان عطار، موسیقی و تئاتر آشنا شود، اما در عین حال فکر می‌کنم نباید تصور کنیم فیلم‌تئاتر می‌تواند جای تئاتر زنده را بگیرد. این دو تجربه متفاوت هستند. در سالن، مخاطب بخشی از اتفاق است؛ نفس بازیگر، واکنش تماشاگر، سکوت سالن و انرژی مشترک، چیزهایی هستند که دوربین نمی‌تواند دقیقا جایگزین آنها شود.

وی افزود: بنابراین من پلتفرم را رقیب تئاتر نمی‌دانم به شرطی که جایگزین تئاتر نشود. می‌تواند یک پل باشد؛ پلی میان تئاتر و مخاطبانی که به هر دلیل امکان حضور در سالن را ندارند البته این اتفاق مسئولیت تازه‌ای هم برای ما ایجاد می‌کند. وقتی یک اجرا ثبت و منتشر می‌شود، دیگر فقط یک اجرای گذرا نیست؛ تبدیل به سندی از یک اثر هنری می‌شود بنابراین کیفیت فیلمبرداری، صدا، تدوین و حتی نحوه معرفی اثر اهمیت زیادی پیدا می‌کند. به نظرم آینده تئاتر می‌تواند در همین همزیستی باشد؛ سالن برای تجربه زنده و منحصربه‌فرد و پلتفرم برای دسترسی، ماندگاری و رسیدن اثر به مخاطب گسترده‌تر. همانطور که پیش‌تر تاکید کردم تئاتر نباید از سالن بیرون بیاید و تبدیل به فیلم شود؛ باید از سالن به پلتفرم سفر کند، بدون اینکه هویت زنده خودش را فراموش کند.

کارگردان «سیمرغ نامه» درباره مخاطب هدف این اثر گفت: «سیمرغ نامه» برای مخاطب عام در نظر گرفته شد ولی یکی از ویژگی‌هایش این بود که روایتش از طریق کودک و نوجوان بود. ما همیشه عادت کردیم که بزرگ‌ترها نکاتی بگویند و کوچکترها اطاعت یا رعایت کنند و من در «سیمرغ نامه» جای اینها را عوض کردم و این وارونگی را خودم بسیار دوست داشتم و برایم جذاب بود که کودک و نوجوان با ادبیاتی اینچنین صحبت می‌کند. مخاطب این تئاتر هم می‌تواند قشر بزرگسال باشد و هم کودکان و نوجوانان. موسیقی این اثر هم برای بزرگسال مناسب بود، اما رقص، طراحی حرکت، گفتار کودکان و روایت ساده‌ترش برای کودک و نوجوان مناسب است.

بیشتر بخوانید

«سیمرغ‌ نامه» بچه‌ها را بر بال سیمرغ می‌نشاند/ سفر به هفت وادی عطار

وی درباره متن این اثر گفت: بخشی از متن با وجود اینکه اثری ادبی است با مشکلات اجتماعی ما مرتبط است به عنوان مثال یکی از کارهای نسبتا ویژه در این اثر این است که ما در آن از پرنده‌های اندمیک ایرانی که رو به انقراض هستند استفاده کردیم، به عنوان مثال زاغ بور را به داستان آوردیم که دیالوگ‌های مخصوص خودش را داشت و داستان‌ها و دغدغه‌هایی از محیط زیست را بیان کردیم. معرفی پرنده‌های اندمیک به نظر من یکی از نکات مهم در این اثر است. ما به مسائل اجتماعی هم اشاره کردیم که در دیالوگ‌ها گنجانده شده است و این می‌تواند برای مخاطبی که امروز با فضای مجازی آشناست و از این حال و هوای ادبی و این آثار کهن فاصله گرفته نوعی آشنایی ایجاد کند.

تلاش برای آشتی دادن نسل جدید با ادبیات کلاسیک

شریف‌زاده درباره ریسک رفتن سراغ ادبیات کهن در آثار نمایشی و نزدیک کردن مخاطب به آن، گفت: فاصله گرفتن نسل جدید از ادبیات کلاسیک تنها مربوط به ایران نیست و در همه جای دنیا این فاصله اتفاق افتاده است ولی بسیاری از کشورها برای جلوگیری از این فاصله تمهیداتی می‌اندیشند تا نسل جدید را به سمت این آثار بکشانند و ما هم باید این نکته را در نظر بگیریم چون به هر حال این آثار پیشینه ادبی و تاریخی ما هستند، افتخار ما به حساب می‌آیند و برای آینده ما هر کدام از آن‌ها درس‌های بزرگی دارند.

وی افزود: قطعا رفتن به سراغ ادبیات کهن و کلاسیک ریسک دارد، اما من به درآمدزایی و بخش بیزینس کار فکر نکردم و به بُعد فرهنگی اثر هم توجه داشتم، اما سعی کردم ریسک شکست اثر را با موسیقی، حرکات موزون و… کمتر کنم تا اثر برای مخاطب جذاب شود. سعی کردم شیوه‌های بصری را هم جذاب‌تر کنم که متاسفانه امکاناتمان هم زیاد نبود وگرنه «سیمرغ نامه» می‌توانست با دکورهای بیشتر و زیباتر جذابیت بیشتری داشته باشد.

این کارگردان در پایان درباره بازخوردهای نمایش فیلم‌تئاتر «سیمرغ نامه» در فیلم نت گفت: بچه‌هایی که در این اثر حضور داشتند از این اتفاق بسیار خوشحال شدند و به من می‌گفتند که تقریبا هر شب با خانواده و دوستانشان «سیمرغ نامه» را می‌بینند. بسیار انگیزه‌بخش و خوشحال‌کننده بود و جالب است که خیلی‌ها با دیدن این اثر مشتاق شدند که کاری کنیم تا دوباره اثری را روی صحنه ببریم.

علی ناصری