درباره فیلم «قیام دهقانان»/ تاریخ با خشم کشاورزان نوشته شد

به‌ گزارش فیلم‌نت‌نیوز، فیلم «قیام دهقانان» (The Uprising) محصول مشترک سینمای آلمان، آمریکا و انگلستان است که با کارگردانی پل گرینگرس، به‌تازگی منتشر شده است. از بازیگران «قیام دهقانان» می‌توان به اندرو گارفیلد به‌عنوان یکی از ستاره‌های سرشناس هالیوود، وودی نورمن و تام هالندر اشاره کرد.

فیلم «قیام دهقانان» از یک ویژگی مهم برخوردار است که شکل مواجهه مخاطب با اثر را متمایز می‌کند. اثر بر اساس یک روایت تاریخی و واقعی ساخته شده است و همین نکته، هم‌زمان که اهمیت قابل‌توجهی دارد و ویژگی مثبتی برای فیلم به‌حساب می‌آید، حساسیت‌هایی را هم از نظر درستی آنچه روایت می‌کند، برمی‌انگیزد.

در تاریخ سینمای جهان، نمونه‌هایی که تلاش کرده‌اند تا روایتی مطابق یا بر اساس واقعیت را روی پرده سینما منعکس کنند، کم نیست. آثاری با درون‌مایه‌های اعتراضی، اجتماعی و یا حتی تاریخی. از مبارزه برای دستیابی به عدالت اجتماعی گرفته تا روایت یک رخداد تاریخی.

«قیام دهقانان» همان‌طور که از نامش هم پیداست، روایت داستانی خود را در فضایی سروسامان می‌دهد که از فضای زندگی شهری امروز ما دور است: زندگی کشاورزی و روستایی. داستان فیلم، از یک زمین کشاورزی در سال ۱۳۸۱ میلادی، در انگلستان طاعون‌زده آغاز می‌شود. پادشاه دچار یک بیماری مثل مالیخولیا شده و در واقع افرادی از حکومت در سایه، زمام امور و اداره کشور را در دست گرفته‌اند.

افرادی که قدرت در سایه را تشکیل می‌دهند، بر آن می‌شوند که برای حفظ منافع خود و پایداری حاکمیت سیاسی، خزانه حکومت را با دریافت مالیات مازاد، آن‌هم از کشاورزان و مردمی که زندگی خود را به‌سختی می‌گذرانند، پر کنند. همین تصمیم، موجب خشم عمومی در میان مردم و آغاز ماجرا می‌شود. در این بین، یک کشاورز تصمیم می‌گیرد که از این فرمان حکومتی سرپیچی کند و در برابر این قانون ناعادلانه، بایستد. حرکت دهقان، طوفانی را برپا می‌کند که زندگی خودش و سایر کشاورزان را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

زاویه نگاه به داستان

در برخورد با آثار تاریخی، یک نکته را باید در نظر داشت: سازنده اثر تا چه میزانی به روایت‌های مستدل و مستند تاریخی وفادار است؟ آیا زاویه دید اثر به یک برهه خاص از تاریخ انگلستان، کارکرد توجیه‌گرایانه یا به‌عبارت دیگر، با تحریف تاریخ همراه است، یا با بهره‌گیری از منابع تاریخی معتبر، روایت خود را به مخاطب عرضه می‌کند؟ در رابطه با این نمونه سینمایی یعنی «قیام دهقانان» باید گفت که اثر، با توجه به دیدگاه برخی مورخان که به تماشای اثر نشسته‌اند، به‌صورت کلی و در مجموع، به روایت تاریخی شورش کشاورزان انگلستانی وفادار است، اما چه چیزی «قیام دهقانان» را از اثری که می‌خواهد یک رخداد تاریخی را به‌تصویر بکشد، به فیلمی تماشایی تبدیل می‌کند؟ مجموعه‌ای از ویژگی‌ها در کنار هم، به موفقیت فیلم در روایت جسورانه‌ای که به مخاطب عرضه می‌کند سهیم هستند.

تماشای «قیام دهقانان» در فیلم‌نت

تجسم یک قهرمان کشاورز

انتخاب اندرو گارفیلد به‌عنوان ستاره هالیوودی که مخاطبان نوجوان و جوان سینما، آشنایی بیشتری با آثارش دارند، ریسک بزرگی برای سازندگان بوده است. گارفیلد تا حد قابل‌توجهی توانسته از پس ایفای نقش چنین کاراکتری برآید: کاراکتر عصیان‌گری که منفعت جمعی را به سود شخصی خودش ترجیح می‌دهد.

آنچه از روابط انسانی میان شخصیت‌ها در فیلم وجود دارد، مدیون طراحی خوب و البته هوشمندانه پل گرینگرس در نگارش فیلمنامه «قیام دهقانان» است. وقتی قرار باشد که یک ماجرا یا داستان تاریخی را به اثری برای مهم‌ترین متریال ساخت یک فیلم سینمایی، یعنی فیلمنامه تبدیل کنیم، گاهی نیاز است تا شخصیت‌های تازه‌ای و حتی ادبیات جدیدی به نسبت آنچه در روزگار داستان تاریخی فیلم وجود داشته، به‌کار ببریم. عملکرد نویسنده در به‌کارگیری این موارد در فیلمنامه «قیام دهقانان» موفقیت‌آمیز بوده است.

پاشنه آشیل «قیام دهقانان»

فیلمبرداری «قیام دهقانان» جزو نکات بحث‌برانگیزی است که می‌توان در مورد آن ساعت‌ها صحبت کرد. مقوله دوربین روی دست، به‌عنوان یک راهکار یا تمهید فیلمبرداری، به‌صورت ویژه در آثار برخی از کارگردان‌های معروف و شناخته‌شده سینمای موج نو فرانسه دیده شد. یکی از کاربردهای آن، کارکرد مستندگونه بود. در نمونه‌های دیگر، برای نمایش فضای ملتهب اثر، از این تکنیک فیلمبرداری استفاده می‌کردند.

در «قیام دهقانان» دوربین روی دست نتوانسته ویژگی مثبتی برای فیلم رقم بزند و حتی به یکی از نکات بحث‌برانگیز اثر تبدیل شده است، با این‌حال، در موقعیت‌های ملتهب اثر، تا حدی به انتقال فضای داستان به مخاطب، موفق عمل می‌کند.

همچنین کارگردانی صحنه‌هایی که جمعیت زیادی از افراد یا به‌عبارت دیگر، سیاهی‌لشگر‌ها در آن دیده می‌شوند، می‌شد با دقت بیشتری انجام داد تا از شباهت‌های بعضی از پلان‌های فیلم با صحنه‌های آثاری نظیر سریال «بازی تاج و تخت» (Game of Thrones) و «وایکینگ‌ها» (Vikings) جلوگیری شود.

ارتباط فیلم با مخاطب امروز

فیلم در زمان و مکانی روایت می‌شود که از زندگی امروز ما دور است. بیشتر ما نه در انگلستان هستیم و نه با شغل کشاورزی روزگار خودمان را می‌گذرانیم، اما وقتی «قیام دهقانان» را می‌بینیم، برای ما می‌تواند جذابیتی را همراه داشته باشد که از مرزهای جغرافیای داستان و پیشه دهقانان عبور کند و به دغدغه اصلی فیلم برسد.

دغدغه محوری «قیام دهقانان» که می‌تواند مبارزه با بی‌عدالتی باشد، برای جمعیت زیادی از مردم، در هرکجای دنیا که باشند، نیاز به ترجمه ندارد، چراکه هرکدام از ما انسان‌ها در هرکجای دنیا که باشیم، شکلی از آن را تجربه کرده‌ایم بنابراین می‌توان گفت فیلم، برای مخاطب دغدغه‌مند سینما، می‌تواند گزینه مناسبی برای تماشا باشد: مخاطبی که هم به‌دنبال تماشای اثری سرگرم‌کننده است و هم حرف و جهان فیلم برایش از اهمیت قابل‌توجهی برخوردار است.

عماد متین