«دن کیشوت» اورسن ولز پس از ۷۰ سال تمام می‌شود/ بازبینی ۵۰ هزارمتر نگاتیو

به گزارش فیلم‌نت نیوز به نقل از د گاردین، بیش از ۷ دهه پس از آنکه اورسن ولز نخستین نماهای پروژه بلندپروازانه خود از «دن کیشوت» (Don Quixote) را فیلمبرداری کرد، این اثر ناتمام ممکن است سرانجام با همکاری گروهی از آرشیویست‌های سینمایی اروپا به پایان برسد.

اوجا کودار (Oja Kodar)، فیلمساز و شریک زندگی و همکاری دیرینه ولز با پروژه‌ای که از سوی آرشیوهای سینمایی فرانسه، اسپانیا و ایتالیا به همراه موزه فیلم مونیخ هدایت می‌شود، موافقت کرده است. هدف این گروه، تدوین و تکمیل فیلمی منسجم از حدود ۳۰ ساعت تصاویر پراکنده‌ای است که طی دهه‌ها در آرشیو این کشورها نگهداری شده‌اند.

اورسن ولز تولید نسخه سینمایی «دن کیشوت» را در سال ۱۹۵۷ (۱۳۳۶) با حمایت فرانک سیناترا (Frank Sinatra) و با هدف ساخت یک فیلم تلویزیونی آغاز کرد، اما این پروژه خیلی زود متوقف شد. با این حال، او تا آخرین سال‌های زندگی‌اش دست از این رویا برنداشت و هر زمان که سرمایه‌گذاری پیدا می‌کرد، بخش‌هایی از فیلم را در مکزیک، ایتالیا و اسپانیا مقابل دوربین می‌برد. این روند تا زمان درگذشت او در سال ۱۹۸۵ (۱۳۶۴) ادامه داشت.

پازلی از تصاویر پراکنده در سه کشور

اکنون گروهی به سرپرستی استیوه ریامبائو (Esteve Riambau)، پژوهشگر مهم آثار اورسن ولز و مدیر پیشین آرشیو فیلم کاتالونیا، مسئول بازسازی این پروژه شده‌اند؛ ماموریتی که به گفته خود او، یکی از دشوارترین پروژه‌های مرمت تاریخ سینما به شمار می‌رود.

نخستین گام این پروژه، دیجیتال‌سازی حدود ۵۰ هزار متر نگاتیو موجود در آرشیو سینه‌تکا ناتسیوناله رم است. این تصاویر در کنار ۵۰ هزار متر فیلم ۱۶ و ۳۵ میلی‌متری موجود در اسپانیا و حدود ۸۰ دقیقه تصاویر ۳۵ میلی‌متری نگهداری‌شده در فرانسه، مجموعه‌ای را تشکیل می‌دهند که قرار است نسخه نهایی فیلم از دل آن استخراج شود.

ریامبائو درباره روند بازسازی فیلم گفت: فیلمنامه کاملی در اختیار نداریم، اما آن‌قدر اطلاعات و مواد خام وجود دارد که بتوانیم ساختار فیلم را بازسازی کنیم. نیمی از تصاویر هنوز به شکل نگاتیو در رم نگهداری می‌شوند و تا زمانی که چاپ و دیجیتال نشوند، حتی امکان مشاهده آن‌ها را هم نداریم.

او تاکید کرد که از آنجا که فیلمبرداری این پروژه در فاصله سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۷۶ (۱۳۳۵ تا ۱۳۵۵) و در سه کشور مختلف انجام شده، «دن کیشوت» را باید اثری دانست که همواره در حال شکل‌گیری بوده است.

ریامبائو افزود: بعید نیست متوجه شویم برخی صحنه‌ها هرگز فیلمبرداری نشده‌اند، اما فکر می‌کنم مواد موجود برای تکمیل فیلم کافی باشد. تشخیص اینکه ولز دقیقا چه نسخه نهایی‌ای را در ذهن داشته است، ساده نیست؛ زیرا در فیلمنامه چندین نسخه متفاوت از برخی صحنه‌ها وجود دارد، اما ما تنها بر اساس آنچه در اختیار داریم پیش خواهیم رفت.

او همچنین تاکید کرد که گروه سازنده قصد ندارد برای تکمیل بخش‌های مفقود از جلوه‌های ویژه یا بازسازی دیجیتال استفاده کند.

ریامبائو در این باره گفت: قرار نیست چیزی را از خودمان خلق کنیم یا با جلوه‌های ویژه، جای خالی تصاویر را پر کنیم. هدف ما ارائه نزدیک‌ترین نسخه ممکن به فیلم اصلی است. این پروژه شبیه کنار هم قرار دادن یک موزاییک است؛ موزاییکی که تعدادی از قطعاتش برای همیشه گم شده‌اند.

اقتباسی متفاوت از شاهکار سروانتس

رمان «دن کیشوت» اثر میگل د سروانتس (Miguel de Cervantes) نخستین‌بار در سال ۱۶۰۵ (۹۸۴ خورشیدی) منتشر شد و امروزه از آن به‌عنوان نخستین رمان مدرن جهان یاد می‌شود. داستان درباره اشراف‌زاده‌ای سالخورده است که خود را شوالیه‌ای ماجراجو می‌پندارد و همراه خدمتکار وفادارش، سانچو پانزا (Sancho Panza)، راهی سفری خیالی و پرماجرا می‌شود.

با این حال، نسخه اورسن ولز قرار نبود اقتباسی وفادار به رمان باشد.

ریامبائو درباره تفاوت‌های فیلم با اثر اصلی توضیح داد: بخشی از صحنه‌های ابتدایی به رمان وفادار هستند، اما در ادامه ولز مسیر متفاوتی را انتخاب می‌کند. برای مثال، در رمان صحنه معروف نمایش عروسکی وجود دارد که دن کیشوت تصور می‌کند قهرمان داستان در خطر است و با شمشیر به عروسک‌ها حمله می‌کند، اما ولز این سکانس را به یک سالن سینما در مکزیک منتقل کرده؛ جایی که دن کیشوت برای نجات شخصیت فیلم، به پرده سینما حمله می‌کند.

بیشتر تصاویر فیلم به‌صورت سیاه‌وسفید فیلمبرداری شده‌اند، هرچند برخی سکانس‌ها در منطقه آندلس اسپانیا به‌صورت رنگی ضبط شده‌اند. بخش‌هایی از موسیقی و صداگذاری فیلم نیز هنوز کامل نیست، اما در نسخه‌های موجود، صداپیشگی شخصیت‌های دن کیشوت و سانچو پانزا را خود اورسن ولز انجام داده است.

بیشتر بخوانید

ولز فیلمسازی اهل آمریکا که آمریکایی نبود

میراث اورسن ولز و رویایی که ادامه دارد

اورسن ولز یکی از تاثیرگذارترین فیلمسازان تاریخ سینما به شمار می‌رود. او نخستین فیلم خود، «همشهری کین» (Citizen Kane) را در سال ۱۹۴۱ (۱۳۲۰) نویسندگی، تهیه، کارگردانی و بازی کرد؛ فیلمی که هنوز هم در بسیاری از نظرسنجی‌های معتبر، به‌عنوان یکی از بهترین آثار تاریخ سینما شناخته می‌شود.

او بعدها فیلم‌های شاخصی چون «مرد سوم» (The Third Man) در سال ۱۹۴۹ (۱۳۲۸)، «نشانی از شر» (A Touch of Evil) در سال ۱۹۵۸ (۱۳۳۷) و «مردی برای تمام فصول» (A Man for All Seasons) در سال ۱۹۶۶ (۱۳۴۵) را نیز در کارنامه خود ثبت کرد.

ریامبائو درباره جایگاه ولز گفت: برای من، اورسن ولز فقط یک فیلمساز نیست؛ او بیشتر شبیه میکل‌آنژ است.

او معتقد است تکمیل «دن کیشوت» می‌تواند به یکی از مهم‌ترین آثار میراث هنری ولز تبدیل شود.

انتظار برای اکران نسخه‌ای که شاید در ۲۰۲۸ آماده شود

ولز خود این پروژه را «کودک من» می‌نامید و در طول سال‌ها چندین نسخه متفاوت از فیلمنامه آن را نوشت؛ موضوعی که نشان می‌دهد حتی خودش نیز درباره پایان‌بندی فیلم به جمع‌بندی نهایی نرسیده بود.

با این حال، هنوز مشخص نیست بازسازی این اثر چه زمانی به پایان خواهد رسید.

ریامبائو در پایان با اشاره به شوخی معروف اورسن ولز گفت: ولز همیشه می‌گفت شاید بهتر باشد نام فیلم را به «دن کیشوت را کی تمام می‌کنی؟» تغییر بدهم.

او در پایان اشاره کرد: حالا ما هم همان سوال را می‌پرسیم چه زمانی نسخه بازسازی‌شده «دن کیشوت» را خواهیم دید؟ پاسخ من این است که احتمالا دست‌کم تا سال ۲۰۲۸ (۱۴۰۷) باید منتظر بمانیم.

ساغر علیزاد