«پروژه درود بر مریم»؛ سفینه‌ دو موتوره علم و ماجراجویی

به گزارش فیلم نت نیوز، «پروژه درود بر مریم» (Project Hail Mary)، جدیدترین اقتباس سینمایی از رمان پرفروش اندی ویر است که در ۲۰ مارس ۲۰۲۶ توسط آمازون ام‌جی‌ام در سراسر جهان اکران شد. کارگردانی این فیلم را فیل لرد و کریستوفر میلر خالقان فرانچایز «مرد عنکبوتی: به درون دنیای عنکبوتی» (Spider-Man: Into the Spider-Verse) و «فیلم لگو» (The LEGO Movie) پس از ۱۲ سال وقفه برعهده گرفتند. فیلمنامه را درو گادرد، همان فیلمنامه‌نویس فیلم «مریخی» (The Martian) به نگارش درآورده و بودجه‌ای ۲۰۰ میلیون دلاری برای آن صرف شده است. در نقش اصلی، رایان گاسلینگ در کنار ساندرا هولر، بازیگر برنده خرس طلا برای فیلم «آناتومی یک سقوط» (Anatomie d’une chute)، نقش‌آفرینی می‌کنند و جیمز اورتیز نیز صداپیشگی راکی، موجود فرازمینی فیلم را برعهده دارد.

داستان درباره رایلند گریس (با بازی رایان گاسلینگ)، معلم علوم دوره راهنمایی و میکروبیولوژیست سابق است. او که از خوابی عمیق در سفینه فضایی در فاصله صدها سال نوری از زمین بیدار می‌شود، کم کم به یاد می‌آورد که ماموریت یگانه‌اش، نجات بشریت از انقراض قریب‌الوقوع است زیرا میکروب‌های میان‌ستاره‌ای با نام ستاره‌خوار در حال مکیدن انرژی خورشید هستند و زمین را تا ۳۰ سال آینده به سوی عصر یخبندان جهانی سوق می‌دهند.

فیلم در سه هفته اول اکران خود از مرز ۴۰۰ میلیون دلار فروش جهانی گذشت و پرفروش‌ترین تولید آمازون ام‌جی‌ام تا به امروز لقب گرفته است. همچنین در هفته افتتاحیه ۸۰.۶ میلیون دلار در داخل آمریکا فروخت و پس از «اوپنهایمر» (Oppenheimer) دومین افتتاحیه غیرفرنچایزی بزرگ در دهه اخیر را ثبت کرد.

یک فیلم علمی-تخیلی در قامت یک ماجراجویی احساسی

فیلم با بیدار شدن گریس در سفینه‌ای ناشناخته و با فراموشی کامل او آغاز می‌شود. فلش‌بک‌ها به تدریج، پرده از معمای ماموریت برمی‌دارند: ستاره‌خوارها، میکروب‌های داستانی که نور ستارگان را می‌مکند و تکثیر می‌شوند، در حال خاموش کردن خورشید و بقیه ستارگان هستند. به گفته نویسنده، تمام فیزیک فیلم واقعی است و به جز در سطح کوانتوم، نحوه کار ستاره‌خوارها، ریاضیات و علم داستان همگی با هم سازگار است. در جهان فیلم، تنها یک ستاره در مقابل میکروب‌ها تسلیم نشده‌ است و گریس که در گذشته پژوهشگری پر سر و صدا بود، برای یافتن پادزهر به سوی آن فرستاده می‌شود.

نقطه عطف دراماتیک فیلم جایی رخ می‌دهد که گریس متوجه می‌شود، تنها نیست. راکی، موجودی سنگی و چندپا از سیاره اِرید است که دقیقا همان ماموریت را برای نجات سیاره خود دارد. سفینه راکی به سفینه گریس نزدیک می‌شود. آنچه از این نقطه به بعد شکل می‌گیرد، رابطه‌ای است که منتقدان آن را تداعی‌کننده دوستی‌های ناب فرازمینی در آثاری همچون «ای.تی.» (ET) و «غول آهنی» (The Iron Giant) دانسته‌اند؛ ۲ مسافر سرگردان میان‌ستاره‌ای که بر موانع زبانی غلبه می‌کنند و تبدیل به رفقایی ناهمگون می‌شوند.

با این حال، فیلم در انتقال حس خطر و اضطراب اگزیستانسیال چندان موفق عمل نمی‌کند، شما احساس نمی‌کنید که واقعا تهدیدی در کار است. لرد و میلر بیش از آنکه روی تعلیق و هراس فضای بیکران تمرکز کنند، به سمت روایتی ماجراجویانه متمایل می‌شوند که از نبود قطعیت جدی دوری می‌کند. برخی منتقدان این رویکرد را بیش از حد احساساتی، شیرین و ساختار فلش‌بک‌ها را ضعیف و خسته‌کننده توصیف کرده‌اند. همچنین طنز فیلم گاهی در لحظات احساسی پررنگ می‌شود و شبیه فیلم‌های مارول، ضربه عاطفی صحنه‌ها را خنثی می‌کند. ریتم فیلم نیز در ۳۰ دقیقه اول و آخر دچار افت می‌شود و در یک سوم پایانی، هر چند دقیقه یک بار حس به پایان‌رسیدن را به مخاطب القا می‌کند.

«پروژه درود بر مریم» در فیلم نت

سفری از عروسک‌گردانی زنده تا تصویربرداری ویژه آیمکس

مهم‌ترین دستاورد فنی «پروژه درود بر مریم» استفاده از جلوه‌های ویژه عملی برای خلق شخصیت راکی است. جیمز اورتیز با تیمی از پنج عروسک‌گردان راکی را در تمام طول فیلم به صورت زنده و میدانی اداره می‌کردند. این عروسک در چندین نسخه مکانیکی ساخته شد تا بتواند حرکت‌های طبیعی و دیالوگ‌های زنده را اجرا کند. در برخی نماهای کلیدی (مانند حرکت سریع درون سفینه) از راکی به صورت تمام‌سی‌جی‌آی استفاده شده است، اما هسته اصلی شخصیت او یک عروسک واقعی و سخت است. اندی ویر در این باره می‌گوید: استفاده از عروسک به گاسلینگ یک بازیگر واقعی برای بداهه‌پردازی و تعامل می‌دهد؛ چیزی که با حرف زدن با یک توپ تنیس بر سر نیزه و پرده سبز امکان‌پذیر نیست.

از نظر بصری، فیلم یک محصول تمام‌عیار آیمکس (IMAX) محسوب می‌شود. فیلمبردار فیلم، گریگ فریزر، با همکاری شرکت آرری لنزهای آنامورفیک عمودی خاصی توسعه داد تا تصویر به نسبت ۱.۴۳:۱ (نسبت اختصاصی آیمکس) درآید. فیلم بیشتر با دوربین آرری الکسا ۶۵ ضبط شده است و فریزر برای نماهای فضایی از ترکیب لنزهای سفارشی و فیلترهای حذف مادون قرمز استفاده کرده است. همچنین تمامی دکورهای سفینه به صورت فیزیکی ساخته شده‌اند. به گفته ویر، در کل فیلم هیچ صفحه سبزی وجود ندارد.

فیلم با زمانی حدود ۱۵۶ دقیقه (۲ ساعت و ۳۶ دقیقه) یکی از بلندپروازانه‌ترین آثار علمی-تخیلی سال از نظر زمان است، اما لرد و میلر با تکیه بر رنگ و بوی خاص عاطفی بین گاسلینگ (که منتقدان اجرای او را یکی از بهترین‌های کارنامه‌اش توصیف کرده‌اند) و عروسک دوست‌داشتنی راکی توانسته‌اند تا حد زیادی کشش‌های آهسته فیلم را جبران کنند. نمرات فیلم در سایت راتن تومیتوز در محدوده ۹۰ درصد و درجه B+ در ارزیابی‌های منتقدان است که نشان می‌دهد که رویکرد ریسک‌پذیر «پروژه درود بر مریم» تا حد زیادی جواب داده است. البته برای طرفداران ژانر علمی-تخیلی که تشنه تعلیق و هراس وجودی هستند، احتمالا فیلم چندان رضایت‌بخش نخواهد بود.

«پروژه درود بر مریم» فیلمی است دو پاره که هر دو وجه آن با درجه بالایی از مهارت اجرا شده‌اند: یک سوی آن، وجه علمی-تخیلی به اصطلاح سخت است که به سبک اندی ویر با جزئیات دقیق ریاضی و فیزیک محاسبه‌شده و سوی دیگر آن، رابطه‌ای شیرین و احساسی به سبک اسپیلبرگ است که داستان را از ورطه خشکی علمی نجات می‌دهد. فیلم بیش از آنکه بر اضطراب و تنهایی کیهان‌محور تاکید کند، بر امید و دوستی بین گونه‌های حیات پافشاری می‌کند. شاید طرفداران دو آتشه ژانر تخیلی سخت که عادت به تعلیق و دلهره و محاسبات دقیق دارند از نرمش و عامه‌پسندی «پروژه درود بر مریم» دلخور شوند، اما اگر به دنبال یک ماجراجویی فضایی تاثیرگذار و از نظر بصری خیره‌کننده با قلبی بزرگ و سفینه‌ای پر از امید باشید، «پروژه درود بر مریم» یک فیلم سرگرم‌کننده خواهد بود.

رضا علی‌نیا